Në këtë blog ju do të gjeni ato që unë ndjej e kam dëshirë. Gëzimet dhe brengat, ditët e mia të trishtuara e ato plot hare, mbresa e shënime të ndryshme për njerëz, libra, poezi, kengë, vende, ngjyra, parfume, filma, aktorë, pktorë ... Shkurt, gjithëçka që dua në këtë botë ! ...
Edward Estlin Cummings
(1894, Cambridge, Massachusetts – 1962, New York)
POEZI TE ZGJEDHURA
Nga Simbad Detari
Kohët e fundit, shtëpia botuese José Corti i paraqiti lexuesit francez për herë të parë, një përmbledhje pak a shumë të plotë të krijimtarisë së poetit të njohur amerikan Edward Estlin Cummings. E.E.Cummings, një nga poetët më të shquar avangardistë të shekullit të XX-të, ndër të tjera ka eksperimentuar në mënyrë radikale në formën e poezisë (shenjat e pikësimit, ortografinë, sintaksën) duke shpikur një gjuhë të re në vetë gjuhën e saj. Talenti i tij në pikturë e poezi u inkurajuan qysh herët nga prindërit. Më pas, në vitin 1916, ai u diplomua në Harvard e, gjatë luftës së parë botërore, punoi si infermier në Francë. Përmbledhja e tij e pare poetike 'Tulipanë e oxhakë' u botua me 1923 dhe u pasua nga të tjera si 'XLI Poezi', 'Bëjnë 5' dhe 'ViVa', ndërkohë që vëllimi 'Jo,faleminderit !' u refuzua të botohej nga shumë botues. Një përmbledhje e plotë e poezisë së tij doli më 1938 (Poezi të zgjedhura) që u pasua më vonë nga vëllimet '50 poezi' dhe '1x1' ('Një herë një' - e cila ishte edhe formula e tij e dashurisë). Cummings shpesh thoshte se, që ta përfundonte plotësisht veprën e tij, do t’i duhej të jetonte edhe njëqind vjet të tjera. Botimi i plotë dhe i zgjeruar i 'Përmbledhje poezish' i cili doli më 1968, plotësoi deri diku një dëshirë të hershme të tij…
… "Poeti i cili ka shkruar disa prej vargjeve më arbitrarë, më të fortë, më të mrekullueshëm e më të 'shëmtuar', nga më të pacipët e më eksplozivët, më të pakuptueshmit (për disa), më të admirueshmit e më të diskutueshmit e epokës sonë - është një burrë shtatshkurtër, thatanik, aty rreth të gjashtëdhjetë e pesave i cili qysh prej tridhjetë vjetësh, strehon qetësisht krenarinë e tij në fundin e një rrugice të Greenwich Village. Aty, ai ka zënë katin përdhes të një shtëpie të vjetër, duke e kaluar kohën herë me pikturë e herë me letërsi. Tek ai nuk ka as radio e as televizor, gjëra të cilat ai i cilëson si simbole të jetës 'shkatërruese' të këtij shekulli. Jeton në ngushticë. Por, gjatë gjithë jetës së tij, ai ka bërë ato çka ka dashur, ai ka shkruar pikërisht ato çka ka ndjerë e, me ato që ka shkruar, ka trullosur jo pak njerëz … ".
Me këto fjalë e ka përshkruar kronisti letrar Arnold Schonberg, në një artikull të New York Times botuar më 1953, portretin e poetit amerikan Edward Estlin Cummings. Ndërkohë që Cummings botonte më 1950, përmbledhjen '50 poema', ai pat shkruar edhe shumë vepra të tjera e nuk qe i panjohur; puna e tij mbi sintaksën e gjuhës dhe tipografinë e kishin bërë atë, ndër më të padiskutueshmin e më të kundërshtuarin e poetëve. E ai do të vazhdonte të shkruante kështu, pa ndryshuar aspak, gjer në fund të jetës së tij, më 1962'
Vetë E. E. Cummings e pat përcaktuar poezinë të pamundur për t’u përkthyer. Sepse poezia është diçka tejet e veçantë. Ajo, ashtu si një letër intime dashurie nuk shkruhet për një publik dosido; ajo nuk ka adresë marrësi sado të shumtë qofshin lexuesit e saj, sepse secili prej tyre ka veçantinë e tij. Por, nga ana tjetër forca e saj është me të vërtetë e çuditshme e, në të njëjtën kohë, me një frymë të thellë universaliteti njerëzor. Ajo i drejtohet njëherësh të dashuruarit, të ikurit nga mentë, burrit, gruas e fëmijës, të zgjuarit e idiotit. Pikërisht këtu qëndron dhe paradoksi i saj, në faktin që veçantia e saj ka një forcë të veçantë universaliteti. Edhe pse Cummings ish i njohur për alergjinë e tij (e cila shkonte shpesh gjer në obsesion e verbëri ndaj çdo lloj manifestimi të kësaj natyre), edhe pse në atë kohë poezia e tij shënoi avangardizëm, ajo nuk mundi t’i shmanget tradicionalizmit, asaj tradite e cila vjen qysh prej antikitetit, vetë kohës së Orfeut, duke zgjuar kështu, me këngën e tij, gjithfarë lloj ndjenjash pa fund e duke na bërë që të na vibrojë shpirti e trupi bashkë …
Më poshtë po ju paraqes një përpjekje modeste, të mundueshme e guximtare vetjake, për shqipërimin e disa poezive, të marra nga kjo përmbledhje ...
***
të të cik pakëz - tha ai
(do bërtas - tha ajo)
vetëm një herë - tha ai
qenke shakaxhi - tha ajo
(të fus pak dorën - tha ai
sa - tha ajo
thellë - tha ai
e po mirë - tha ajo)
(e futa - tha ai
jo shumë thellë - tha ajo
pse jo thellë - tha ai
mjaft tani - tha ajo)
të ngjitem pranë - tha ai
(nga cila anë - tha ajo)
ja kështu - tha ai
po mos më puth - tha ajo
të lëviz pak - tha ai
(që të bësh dashuri - tha ajo)
tamam - tha ai
ti je i çmendur - tha ajo
i ka jeta këto - tha ai
po gruaja juaj - tha ajo
(afroju - tha ai)
hajde - tha ajo
shkëlqyer - tha ai
mos ndalo - tha ajo
(oh jo - tha ai)
/idata%2F0430524%2F--.jpg)
/idata%2F0430524%2F546466_4637906382370_568978947_n.jpg)
/idata%2F0430524%2Fdivers%2Flola.jpg)
/idata%2F0430524%2Fdivers%2FD-C3-A9spotayazulAndreasHeumann.jpg)