Overblog
Suivre ce blog
Administration Créer mon blog

RUBRIKAT

 

Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com Fichier hébergé par Archive-Host.com


Fichier hébergé par Archive-Host.com 


Fichier hébergé par Archive-Host.com 


Fichier hébergé par Archive-Host.com 


Fichier hébergé par Archive-Host.com


Fichier hébergé par Archive-Host.com

SUPLEMENTE


'AMARUS'

( klikoni mbi imazhet më poshtë )

 

Fichier hébergé par Archive-Host.com

 


Fichier hébergé par Archive-Host.com
 

 


  Fichier hébergé par Archive-Host.com   



Fichier hébergé par Archive-Host.com  



Fichier hébergé par Archive-Host.com  


Fichier hébergé par Archive-Host.com


Fichier hébergé par Archive-Host.com 

 Apartament-me-qera-Vlore.jpg
8 novembre 2008 6 08 /11 /novembre /2008 19:27
Nga Vasil QESARI

Simbad-Anna-Kohen.JPG                   Vasil Qesari dhe Anna Kohen, ne shtepine e saj ne Woodstock


... Dy dite mbasi kishim mberitur ne New York, mecenatia – ja jone Ana Kohen dhe i shoqi, Markus, na ftuan për darke. Por, Fat Velaj, nuk mundi te vinte. Siç dukej, ishte me i lodhur nga unë, prej nderimit te orarit me Evropën dhe donte te flinte. Shkuam me makine, buze oqeanit. Këtu është një shëtitore e bukur ku ne, na pëlqen te vijmë shpesh. Ka shume gjallëri si edhe restorante ku gatuhet mjaft mire – tha Anna. Dhe, ishte një vend vërtet tërheqës, ku dhjetëra restorante ruse ndiqnin njeri – tjetrin, te gjithë me pamje nga deti. Vij këtu, sepse kjo shëtitore, me kujton atë te Vlorës, ne Ujë te Ftohte – shtoi e ngashëryer ajo. Mbasi u ulem, shikuam menytë dhe pastaj, Anna porositi duke folur rusisht. E di rusishten ti ? – e pyeta unë i habitur. Po, unë e kam studiuar ne shkolle, ne Vlore, dhe e mbaj mend mire. E, përveç kësaj, kam qene nxënëse e shkëlqyer dhe gjuhet e huaja me pëlqenin – tha Anna duke qeshur, pa e fshehur me te drejte krenarinë.

Nisem te shijonim, specialitetet ruse. Unë, si hyrje mora 'borsh', një supe emrin e se cilës e mbaja mend qysh nga adoloshenca, atëherë kur kisha lexuar librin 'Vegjëlia ime' te Maksim Gorkit. Dhe, teksa darkonim, kalonim nga një bisede ne tjetrën edhe pse i shoqi i Anës, nuk dinte shqip. Por, ajo bënte përkthyesin dhe biseda, ecte pa ndonjë vështirësi te madhe. Markus, është izraelit polak. Një tip i heshtur ne dukje, sqimatar, por tepër inteligjent dhe vëzhgues i mprehte. Historia e familjes se tij është e dhimbshme, si shumica dërmuese e hebrenjve qe përjetuan shoah-un nazist, krimin me te pashembullt ne historinë e njerëzimit.

Prindërit e tij u zhduken ne kampet naziste te shfarosjes. Vete Markus kish shpëtuar vdekjes për mrekulli. Ai, ishte i vogël kur gjermanet bastisnin shtëpitë dhe rrëmbenin çdo hebre, për ti çuan drejt vdekjes. Markusin e vogël e fshehu një familje polake. Nazistet erdhën dhe kontrolluan me imtesi. Te zotet e shtëpisë e kishin vene atë, te flinte me fëmijët e tyre. Dhe vogëlushi i pafajshëm, Markus, shpëtoi. Pse ? Nga qe ishte biond. Nazistet, kur panë qe ata flinin ngjeshur njeri pas tjetrit, te gjithë ne nje shtrat e kokëbardhë, menduan se ishin fëmijët e një familje. Por, vëllai i tij i cili ishte brun, nuk shpëtoi dot vdekjes. Ai u zhduk pa lenë gjurme, bashke me te tjerët. Ne fytyrën, sytë e gjestet e Markus, edhe sot e kësaj dite, edhe pse kane kaluar dekada vitesh, fshihet e dukshme drama e asaj ngjarje te llahtarshme e te kobshme.

Markus-Anna.jpg                                            Anna Kohen me bashkeshortin, Markus

Pas darke, bëmë një shëtitje buze oqeanit. Era e freskët dhe nata e ndriçuar nga një hënë e zbehte, te bënin te bije ne mendime. Nuk e kisha menduar kurrë se, një dite, do te mund ta takoja Annën. Me te, mbaja kontakte te shpeshta nëpërmjet internetit e kjo gjë, me gëzonte se tepërmi. Dhe kisha arsye pse ta ndeja veten te gëzuar e bile edhe te privilegjuar. Kjo gjë, për shume arsye. Se pari e mbi te gjitha, sepse jo vetëm qe jemi te dy vlonjate, por biles edhe nga një lagje. Te dy kemi lindur ne Vrenez, ne një prej lagjeve me te vjetra te Vlorës, ku jetonin një varg familjesh fisnike e mjaft te nderuara te qytetit.

Kam qene ne moshe te vogël, por e mbaj mend fare mire te bukuren Anna, vajzën e lagjes sime. E kujtoj mend si tani, atëherë kur dilte nga ‘Rrugica e Izraeliteve’, për te bere shëtitje nga Skela, bashke me shoqet e saj te gjimnazit e me pas, te universitetit. Anna, ishte vajze e hijshme! Shtatlarte, veshur me shije, sy te zi e tërheqës, flokë te dredhura e tipare plot nur. Ajo dhe familja e saj e nderuar, jetonin ne një rrugice te Vrenezit ku banonin shume familje izraelite. Ata ishin mjaft puntore, te sjellshem e te kulturuar. Për ne, origjina e tyre s'përbente asnjë problem, ndaj jetonim vëllazërisht me ta, ne dashuri, ne harmoni te plote e respekt shembullor.

Anna bashke me familjen, ikën nga qyteti ynë i përbashkët, ne korrik te vitit 1966. Kur makina po ngjitej lart, mes ullinjve, ne Qafen e Bestroves – thote Anna – une qaja me ngasherim. Nuk doja te ikja nga Vlora. Aty po lija, vertet, zemren time. Dhe, ajo e gjithë familja, s'e harruan kurrë Vlorën. Anna i la studimet qe kish nisur përgjysmë. Ajo ishte studente ne fakultetin e stomatologjisë ne Tirane e me pas, fill mbas largimit nga Vlora, u diplomua shkëlqyeshëm jashtë, fillimisht ne Greqi e pastaj ne Shtetet e Bashkuara te Amerikës ku edhe u njoh me Markus, me te cilin u martua. Por largimi i saj nga Shqipëria, nuk e shkëputi atë kurrë atë nga vendlindja. Sepse, ajo kaloi ne qytetin bregdetar, vitet me te bukura te rinise duke përjetuar aty, kujtime te paharruara. Ndaj ajo, perhere, thotë me krenari: Unë jam, Anna, vajza e Vlores ...


Anna-Kohen.jpg                                              Anna Kohen - gjimnasiste ne Vlore (1966)

Doktoresha dentise, Anna Kohen jeton ne New York. Kabineti i saj i punes ndodhet ne qender te Manhattan –it. Emeri i saj është bere një emër mjaft i njohur, ne mbare diasporën shqiptare ne Amerike, pikerisht nga ndihma dhe mbeshtetja qe ajo u ka dhene shqiptareve, pa dallim. Nderkohe, prej dhjete vjetesh, ajo eshte është ne krye te organizatës se njohur AAWO ( Organizata e Grave Shqiptaro – Amerikane ) e cila mban emrin ‘Motrat Qiriazi’. Me dashurinë e saj te rralle për Shqipërinë, me përkushtimin e saj për mbrojtjen e pavarësisë se Kosovës (gjate konfliktit te fundit e me pas ajo ka dhënë një ndihme te palodhur për përballimin e krizës si edhe për ndihmën ndaj emigranteve te ardhur nga trojet shqiptare), me ndihmën pedagogjike e materiale qe ka dhënë here pas here ndaj Universitetit Shtetëror ne Tirane, si edhe me angazhimin e saj te palodhur ne një varg organizmash e nismash proshqiptare ne Amerike, ajo është bere nder personalitetet me te njohur ne mbare boten shqiptare, brenda dhe jashtë saj. Ish-presidenti i Republikës se Shqipërisë, zoti Alfred Moisiu e ka dekoruar atë, me medaljen ‘Për merita te larta civile’, ndërsa Vlora, qyteti i saj i lindjes, dy vjet me pare e ka nderuar me titullin e larte: ‘Qytetari Nderi’.

Por, me Annën, ndërkohë, mua me lidhnin edhe përkushtime te tjera. Ajo,është një nder veprimtaret me te spikatura për mbrojtjen e qytetit te Vlorës nga ndotja dhe dëmtimi ekologjik. Pikerisht, ate mbremje qe kaluam ne restorantin rus, ajo me tregonte: ‘Qysh kur isha e vogel, aty ne plazhin e Ujit te Ftohet, vizatoja shpesh perendimin e djallit mbi Sazan. Pastaj, mbi detin blu shtoja edhe dy anije, te cilat mbanin dy flamure. Njera ate shqiptar e, tjeta, ate izraelit. Ato vizatime, me kane mbetur ne memorie. Tani qe perfytyroj ate kohe dhe ato simbole, them se deshira ime ishte qe nje dite, ne Vloren tone turistike, te mund te vinin shume turiste nga Izraeli. Dhe, une me kenaqesi, do ti shoqeroja ata e do ti çoja te ‘Rruga e Izreeliteve’, do t’iu tregoja vendin ku arriten israelitet ne mesjete, athere  kur u ndoqen nga Spanja etj.

... Anna eshte nje grua plot shpirt, ndjenje e sinqeritet te spikatur. Ne shume raste e me mënyra te ndryshme, ajo me dashurinë e saj te pashembullt për vendin e lindjes (gjë e cila do te bënte, ndofta, te skuqej çdo shqiptar indiferent), ka dale gjithmonë ne mbrojtje te qytetit buze Adriatikut. Unë dhe shume te tjerë e kemi mbështetur atë, sepse Vlora nuk duhet te lejohet te kthehet ne një qytet-mynxyre ! Me det dhe qiell te piste, me njerëz qe do thithin ajër te ndotur e me një breg qe do bjere ere naftë. Vlora duhet mbrojtur gjer ne fund nga qe e meriton, për vete historinë, bukuritë dhe pasuritë e saj turistike.  Pikërisht, këtë apel, bën sot edhe Anna. Dikush, ne bisede e siper, gjate çeles se ekspozites sone fotografike ne Manhattan, e pyeti ate:

- Anna, si spjegohet qe ti e do kaq shume Vloren ?
Dhe ajo, me buzeqeshjen e saj te embel, iu pergjegj:
- Po, eshte e vertete qe e dua ! Dhe bej shume per te, sepse brezat qe do vijne, kur te pyesin se pse vlonjatet nuk e mbrojten ashtu siç duhet qytetin nga ndotjet, une nuk do te doja ta ndieja veten fajtore ...

Published by Simbad - dans Personalitete
commenter cet article
12 octobre 2008 7 12 /10 /octobre /2008 00:18
Le-Clezio.jpg


JEAN-MARIE GUSTAVE LE CLEZIO
NOBEL PER LETERSINE – 2008

Nga Simbad Detari

Siç dihet, çmimi Nobel për letërsinë 2008 ju dha shkrimtarit francez Jean-Marie Gustave Le Clézio. Në një intervistë dhenë radios publike suedeze, fill pas lajmit në fjalë, ai i shpreh se ndjehej ‘shumë i prekur dhe i emocionuar’ prej këtij vlerësimi; ‘Është një nder i madh për mua’ - shtoi laureati i këtij çmimi të shquar - duke theksuar se për këtë ‘falënderonte shumë sinqerisht, Akademinë Nobel’.

Përballë krizës, duhet të ‘vazhdohet të lexohet’

I pyetur po atë dite, rreth asaj çka ai mund tu rekomandonte tronditjeve të mëdha ekonomike dhe politike në boten e sotme, fituesi i çmimit Nobel u shpreh se, mesazhi kryesor që ai do të donte të shprehte ishte që njerëzit duhet ‘të vazhdojnë të lexojnë romane’ dhe të ‘bëjnë pyetje’. ’Të lexosh, është një mënyrë e mirë për të pyetur botën e sotme moderne, pa pasur nevojë për përgjigje skematike’, deklaroi shkrimtari, gjatë një konference shtypi në Paris, organizuar prej botuesit të tij francez, Gallimard. ”Romancieri nuk është një filozof, nuk është as një teknik gjuhe, është një njeri që shkruan dhe që bën pyetje. Në se ka një mesazh të vërtetë për të thënë, është që njerëzit të bëjnë pyetje”, këmbënguli autori i romaneve të njohura ‘Proces-verbali’ (Procès verbal) dhe ‘Shkretëtirë’ (Désert). Jean-Marie Gustave Le Clézio deklaroi se nuk i përket asnjë “korrenti letrar”: ”Unë shkruaj nga që më pëlqen të shkruaj” tha ai.

Nuk ka ndonjë rënie të kulturës franceze

Le Clézio e hodhi poshtë idenë e një rënie të kulturës franceze, shprehur në një shkrim të revistës amerikane ‘Time’. Kultura franceze është “një kulturë shumë e pasur dhe e shumëllojtë, nuk ka asnjë rrezik për rënie” – konstatoi ai. Le Clézio tha se kishte nacionalitet të dyfishtë franceze dhe morisiane e që familja e tij ish me orgjinë nga ishulli Mauricius në Oqeanin Indian.”Franca është atdheu im i zgjedhur për kulturën, gjuhen (...), por atdheu im i vogël është ishulli Maurice", deklaroi ai.

Një autor i laureuar shumë herë

I lindur në 13 prill 1940, në Nice, nga një familje bretone e emigruar në ishullin Maurice qysh në shekullin e XVIII –të, Jean-Marie Le Clézio konsiderohet si një nga mjeshtrit e letërsisë frankofone bashkëkohore. Ai ka marrë qysh në moshën 23 vjeç, çmimin Renaudot me 1963 për veprën e tij 'Proces-verbali' (Le procès-verbal). Vepra e tij e shumëllojtë, evokon gjithashtu udhëtimet dhe kulturat e popujve të ndryshëm, në mënyrë të veçantë ato të Amerikës latine, Afrikës dhe Oqeanisë. Le Clézio do të marrë prej Akademisë Nobel, një çek prej 10 milion kuronash suedeze (1,02 milion euro) në 10 dhjetor, në Stokholm.

Një krijimtari 45 vjeçare

Me 45 vjet krijimtari, Jean-Marie Gustave Le Clézio, 68 vjeç, udhëtar i palodhur, i magjepsur nga qytetërimet e vjetra, është autori i më se pesëdhjetë librave që karakterizohen nga një frymë humanizmi të madh. Pasi u diplomua në letërsi, ai punoi në Universitetin e Bristolit në Londër. Në moshën 23 vjeç, ai u nderua me çmimin Renaudot, për një tufë sprovash që mbanin titullin ‘Proces-verbali’ (Le procès-verbal). Pastaj, ai dha mësim në Shtetet e Bashkuara. Më 1967, bëri shërbimin ushtarak në Tailandë, por u dëbua prej atij vendi, sepse denoncoi me force prostitucionin ndaj fëmijëve. Gjatë katër vjetëve, nga 1970 gjer me 1974, punoi ne Institutin e Amerikës latine, duke ndarë jetën e tij me atë të indianëve indigjene të Panamasë.”Përvoja që morra aty, ndryshoi gjithë jetën time, idetë e mia për botën dhe artin, mënyrën se si sillesha me të tjerët, si ecja, si haja, si flija, si të dashuroja e bile edhe si të ëndërroja”, është shprehur ai më pas. Ishte kjo, një përvojë e cila, ka ndikuar shumë në krijimtarinë e tij letrare. Pas Panamasë, ai dha mësim në Albuquerque (Shtetet e Bashkuara).

‘Shkrimtari nomad’

I gjatë, me sy blu dhe një pamje fotozhenike prej kauboj, elegant, Le Clézio është një burrë i qeshur dhe i ndrojtur, jo aq i egër sa thuhet e flitet. Atë e kanë quajtur shpesh: ‘shkrimtari nomad’, ‘indian qytetar’ apo ‘panteist mrekullues”, nofka këto të cilat justifikohen nga që ai është tepër i dashuruar pas natyrës e nga që ka krijuar nje univers imagjinar, ku Majasit e Meksikës flasin me Emberasit (indianët e Panamasë) e nomadet e jugut të Marokut me Marronet, skllevërit e arratisur prej plantacioneve të ishullit Maurice. Vepra e tij, e përkthyer në shumë gjuhë, vërteton pikërisht nostalgjinë e këtyre botëve të harruara.

Një vepër e llojit ‘fiksion – metafizik’

Vepra e tij e cila përmbledh tregime, romane, libra me fotografi, sprova, novela, përkthime nga mitologjia indiane, shumë artikuj dhe studime, është konsideruar vazhdimisht si një kritikë ndaj Perëndimit materialist, e si ndjeshmëri ndaj të vobektëve e të përbuzurve. Të shkruarit e tij është klasik, i thjeshtë por fin e plot ngjyrë. Shpesh, krijimtaria e tij është cilësuar si “ Fiction – metafizik”, nga që në romanet e tij, ai vë në diskutim vetë bazat e letërsisë tradicionale, pa u kënaqur nga ajo çka është sipërfaqësore, me dëshirën për të ‘gërmuar në atë çka është më tragjike, më e vërtetë, për ta shprehur atë me një gjuhë që të ngjeth mishtë e që zgjon emocione të tilla të cilat ndofta e kthejnë natën në hije”. “Kam përshtypjen se ne këtë planet, unë s’jam veç një kokër rëre dhe letërsia më shërben për të shprehur pikërisht, këtë gjë. Në se do filozofoja, do thosha se s’jam tjetër veç një ithtar i Rusoit i cili s’ka marrë vesh asgjë”.

‘Tokë e dashur’, ‘Shkretëtirë’ …

Le Clézio, ndër të tjera, ka shkruar romanet ‘Ethja’ (La fièvre), ‘Ekstaza materiale’ (L'extase matérielle), ‘Tokë e dashur’ (Terra amata), ‘Libri i rrjedhjeve’(Le livre des fuites), ‘Lufta’ ( La guerre), ‘Shkretëtirë‘ (Désert) (që konsiderohet si kryevepra e tij), ‘Kërkuesi i arit’ (Le chercheur d'or), ‘Oniça’ (Onitsha), ‘Ylli bredharak’ (Etoile errante), ‘Peshku i arte’ (Le poisson d'or), ‘Revolucione’ (Révolutions), ‘Urania’ (Ourania) dhe, ne 2008, ‘Vallja e urisë’ (Ritournelle de la faim). Një sondazh i kryer në vitin 1994, nga revista ‘Lire’ e cilësonte atë si ‘shkrimtarin më të madh në gjuhën franceze’, përpara Julien Green. Atëherë, ai pat thënë : Unë do të kisha venë në krye të listës, pikërisht, shkrimtarin Julien Gracq’. I martuar, me dy fëmijë, ai jeton në Albuquerque, ku jep mësim, por ai ndodhet shpesh edhe në Nice, në shtëpinë tij të tipit breton në gjirin Douarnenez. Le Clézio është i mendimit se ‘është me anë të gjuhës, me anë të librave që mund të flitet ende për Francën e sotme, për ta parë ekzistencën e saj, në harmoni korrentesh të ndryshme’….

Published by Simbad - dans Personalitete
commenter cet article
24 mars 2008 1 24 /03 /mars /2008 09:52
Fichier hébergé par Archive-Host.com


ZHERAR FILIP – PRINCI I KINEMASE


- Shumë e ruajnë padyshim të gjallë në kujtesë, idhullin e brezit tonë, Zherar Filipin. Për talentin, bukurinë, hijeshinë, inteligjencën ? Padyshim, por ai kishte shumë më tepër se këto. Diçka vërtet tepër misterioze e cila bën që ai, të mbetet i paharruar e vazhdimisht i pranishëm mes nesh. Ndërkohë që kanë kaluar më tepër se 45 vjet nga shuarja e tij, miti i princit të pavdekshëm të kinemasë franceze, vazhdon të jetë gjithmonë i gjallë -


Nga Vasil QESARI

… Në veturë ishim katër vetë. Marsela, Fransinë, Antuan dhe unë. Udhëtonim për në Ramatuelle, një fshat i vogël në varrezat e të cilit prehet aktori i shquar i kinemasë franceze,Zherar Filip (Gérard Philipe). Ishim nisur nga Roquebrune Cap Martin dhe po përshkonim rrugën plot dredha përgjatë Bregut te Kaltër (Cote d’Azur), ndërkohe që para nesh shpaloseshin, njëra pas tjetrës panoramat magjepsëse të tij. Ish një dëshirë e vjetër, por e paimagjinueshme kurrë, ajo që unë i kisha shprehur një mbrëmje vjeshte, shoqes imeFransinë. Di që këtu afër, në një fshat afër Kanës (Cannes), është varrosur Zherar Filip – i thashë – Sa mirë do të ishte, sikur një ditë të mund të shkonim atje. Ai kish qenë e mbetej idhulli im e, përderisa ndodhesha në Provancë, dëshiroja ta realizoja me çdo kusht atë dëshirë. Dhe Francinë e kish mbajtur fjalën. I kish mbushur mendjen Antuanit, i cili s’i donte dhe aq shëtitjet me makinë dhe, në pasditen e një fundjave, pasi ndalëm në Montekarlo për të marrë me vete dhe miken e tyre të ngushtë Marselën, u nisëm për rrugë …

Plazhet dhe gjinjtë e vegjël buzë detit me ujërat ngjyrë gurkali, të cilat më sillnin para syve pamjet e largëta të qytetit tim, Kalasë dhe Jonufrës, më bënë të kthehem prapa në kujtime e të sillja në mend, gjithçka intime që më lidhte me imazhin e atij aktori të shquar. Në fakt, Zherar Filip kish qenë një artist i adhuruar jo vetëm për mua, por për breza të tërë. Filmat e tij 'Fanfan Tulipan', 'Manastiri i Parmës', 'E kuqja dhe e zeza', 'Manovrat e mëdha' e 'Mrekullia e djallit', ishin shfaqur bujshëm në kinematë shqiptare, kryesisht në mesin e viteve ’60. Me subjektet, pasionin, delikatesën dhe shkëlqimin e pashoq të interpretimit të Zherar Filipit, ata kishin tronditur e turbulluar rrëmbyeshëm zemrat tona adoleshente duke e kthyer atë në mit, princ të bukurisë e madhështor në lojën e mrekullueshme si aktor. E, teksa mendoja këto, brenda vetes po ndjeja një sentiment të habitshëm. Vegimi i portretit të tij herë gazmor e herë i përdëllyer, për çudi s’më vinte nga vendi i tij i lindjes ku edhe ndodhesha, por nga tepër larg. Pikërisht nga qyteti im i lindjes, nga kinemaja e tij me një ekran prej pëlhure të zverdhur, ku dritat e projektorëve mbi celuloid u zgjonin jo pak dridhje, ëndrra e mirazhe, jetës sonë të varfër e tepër të zymtë djaloshare.

Por, kish edhe të tjera arsye e motive përse, teksa makina shkiste mbi asfaltin e nxehtë të jugut të Francës, ai udhëtim po më behej edhe më emocionues, domethënës dhe i paharruar. Për rastin tim në fjalë, imazhi i atij aktori të shquar më sillte edhe shumë kujtime intime tepër të forta, pothuajse vrastare, të cilat më kishin lenë në adoleshencë, mbresa aq të pashlyeshme sa që ato do të më shoqëronin për vite me radhë e, bile edhe sot e kësaj dite. Sepse, është interesante vërtet, por aspak e pamundur që disa ngjarje të cilat na vijnë nga e kaluara, kanë forcën e një erozioni aq gërryes sa që lenë vraga të pashlyera diku, nuk di në ç’pjesë te trurit tonë, për të mbetur pastaj aty të përhershme, si plagë të pashëruara përjetë ...

... Isha në kinemanë e vjetër që fola më lart, për të ndjekur filmin e Zherar Filipit 'Fanfan Tulipan' e pranë karriges sime qe ulur Nirvana. Ishte ajo, e dashura e parë e zemrës sime e cila, pikërisht gjatë seancës së atij filmi do të më shtrëngonte dridhshëm dorën, duke kryer kështu brenda meje një gjest a dhuratë të tillë dashurie, i cili do më linte krejt pa frymë. T’i kapje e t’i ledhatoje dorën një djali, fshehurazi, në errësirën e kinemasë ? Aso kohe, ai akt do të thoshte shumë më tepër se një deklaratë e zjarrtë dashurie, më tepër se një puthje në muzg, më tepër se një ledhatim, diku në një vend të vetmuar. Ajo dorë delikate, e brishtë, e butë dhe pothuajse fëmijërore - ishte edhe sinjali i parë tronditës - që do më hapte portat e mistershme të një ndjenje të panjohur dhe sublime, e cila gjer atëherë kish qenë pothuajse e panjohur për mua. E, ai gjest pothuajse hyjnor, kish ndodhur në 'complisse' -itet të plotë e në praninë e një artisti filmash. Pikërisht të Zherar Filipit i cili mishëronte te “Fanfan Tulipan”, rolin e një dashnori eternel.


Fichier hébergé par Archive-Host.com

Më vonë, pas atij choc-u që më çoi drejt përhumbjesh e vuajtjesh të cilat ishin tepër sfilitëse për moshën, imazhi i atij aktori përveç të tjerash, do bëhej edhe më tej një simbol i veçantë adhurimi. Atij meteori ndjenjash të flakëruara, i cili i ish përkushtuar dikujt që adhuroja marrëzisht, do t’i shtohej mrekullisht dhe diçka tjetër. Kjo do të ndodhte atëherë kur, Nirvana do të më dërgonte nga larg, padyshim në kujtim të atij gjesti dashuror të shprehur në errësirën e kinemasë, një dhuratë plot kuptim. Pikërisht foton e Fanfan Tulipan që më mbërriti me postë, futur bashkë me një lule vjollce brenda një zarfi të vogël erëmirë. E, pastaj, ajo dashuri e pafundme që kish lindur aq vrullshëm brenda meje, do të shoqërohej dhe me një pasion pothuajse të marrë, për të pasur si idhullin tonë të përbashkët pikërisht imazhin e Zherar Filipit, aktorit fytyrë engjëll i cili u lidh për fat apo fatalitet, me shpirtin dhe vuajtjet e mia të asaj kohe.

Një gjendje e tillë adhurimi e pafund ndaj tij, do të më shtynte të këmbëngulja e ti lutesha shokut tim të fëmijërisë, Filip Gazullit që të më vizatonte një portret të tij, bazuar pikërisht mbi foton dhuratë të Nirvanës. (Fotografi të tilla aso kohe, me aktorë e këngëtare të huaj, mund t’i gjeje të riprodhuara në dyqanet e atyre pak fotografëve që kishin mbetur ende privatë). Dhe, ashtu, atë fotografi të vogël të Zherar Filip, të cilën unë e ruaja si relike tepër të çmuar miku im e vizatoi duke e zmadhuar mjaft bukur e me dëshirë edhe pse, ai atëherë sapo e kish nisur rrugën e pasionit të tij të madh për pikturën, të cilin me pas për arsye “biografike”, s’mundi ta realizonte kurrë.

Por ky s’ish veçse fillimi. Unë as qe mund ta merrja me mend se obsesioni im për artistin francez, do më shoqëronte gjatë gjithë jetës e nuk do të ishte aspak e rastit çudia kur dy vjet pas rënies së regjimit komunist, tre gazetarë të një ekipi xhirimi të kanalit francez Antene 2 të cilët bujtën në shtëpinë time, do të habiteshin jo pak kur në xhamin e bibliotekës sime do të shihnin pikërisht portretin e Zherar Filipit, foto e bërë pak dite para vdekjes së tij (e që unë e kisha vjedhur, nga një libër rusisht mbi kinemanë franceze, marre hua në bibliotekën kombëtare, atëherë kur isha student në Tiranë).

E, teksa isha përhumbur krejt në përjetimin e atyre kujtimeve të largëta, pak nga pak, po i afroheshim edhe vendit për ku edhe ishim nisur. Në fakt, siç nisi të më tregonte Fransina, emri i fshatit Ramatuelle s’bënte pjesë në listën e vendeve në modë të Bregut të Kaltër. Para se Princi i Kinemasë të shkonte atje, për të bërë gjumin e tij të përjetshëm, në Francë pak njerëz e dinin që pak kilometra nga Saint-Tropez, ndodhej një fshat i zhytur mes gjelbërimit, me shtëpi të vogla si fole dallëndyshesh, ngjeshur fort pas njëra-tjetrën. Një kënd pothuajse i humbur, larg snobizmit të bregut të detit, ku pushojnë më së shumti pasanikë e njerëz të njohur të spektaklit e modës. Një fshat mbetur pothuajse si njëqind vjet më parë. Me çati e murre të vjetra, parvaze dritaresh plot mëllaga, me rrugë të ngushta e një shesh në qendër, gjithmonë pranë kishës. Një vend i qetë, ku fëmijët lozin duke lëshuar britma gazmore e ku pleq tipikë mesdhetarë që më kujtuan ata te bregdetit të Himarës, luanin atë lojën aq të njohur me topa metalikë, e cila në frëngjisht quhet ‘petankë’.

Për pak kohë mbritëm dhe u ndalëm në qendër të fshatit e, pasi gjetëm një cep të ngushtë për të parkuar makinën, u nisëm lart drejt një kodre duke marrë rrugën që çonte drejt varrezave të cilat prej vitesh qenë bërë një vend mjaft i njohur pelegrinazhi. Vdekja e papritur e Zherar Filipit, pas një ataku në zemër (ndërkohë që vuante nga një kancer në mëlçi), kish tronditur mbarë Francën. Në atë pasdite të largët të 25 nëntorit 1959, në Paris binte një shi i akullt. Lajmi i kobshëm, ish përhapur kudo me një shpejtësi të paparë. Menjëherë, në gjithë kinematë e kryeqytetit francez, ishin ndërprere seancat e shfaqjeve dhe qenë ndezur dritat. Nga megafonet, një zë i ngashëryer, fliste: Sot, në banesën e tij në rrugën Tournon, në moshën 37 vjeç vdiq Zherar Filip. Një habi, përzier me heshtje plumb e emocion të fortë, kish pllakosur të gjithë. Dhe, pastaj, sipas traditës së kinemave, mes ngashërimeve, kishin vazhduar projektimet e filmave. Bota e spektaklit kish renë në zi. Më pas, poeti i shquar Lui Aragon, kish shkruar: “ Engjëjt e muarnë atë në krahë dhe e çuan në qiellin e vendit ku ai kalonte pushimet, në Ramatuelle, pranë detit. Në mënyrë që ai të ishte aty, mes rërës dhe diellit, larg mjegullës, për të mbetur përjetësisht një provë e rinisë së njerëzimit. Dhe, kalimtari që do të shkojë pranë vendit ku ai prehet, do thotë: Jo, ai nuk ka vdekur ! Por, thjesht, nga që kish lozur shumë në skenë, i duhej të shlodhej në një gjumë të gjatë'.


Fichier hébergé par Archive-Host.com
Foto e fundit e Zherar Filip - tre dite para vdekjes

Kish qenë bashkëshortja Anë Filip, e cila kish çuar në vend amanetin e Zherar Filipit që ai të varrosej aty, në atë fshat të vogël e të humbur të Provansës, vend me të cilin qe lidhur ngushtë dhe që e donte pa masë. Sepse, ai e kish ndjerë veten gjithmonë banor të atij vendi, bir të tij e asnjëherë s’kish lenë aty përshtypjen e një parisiani në pushime. Në vilën e tij të vogël La Rouiellère, ai e ndjente veten në shtëpinë e tij, më tepër se kudo tjetër. Ishte aty, me gruan Anë dhe dy fëmijët që kish kaluar çastet me të lumtura të jetës. Vila, me muret e saj ngjyre rozë dhe dritaret e vogla, në të cilën shkohet mes një rruge gjarpëruese që çan mes vreshtash mbuluar me ngjyrën e arit përzier me nuanca bakri, tashmë është prej shumë vitesh e mbyllur.


U shkëputa me padurim nga miqtë dhe ju afrova asaj copëze të vogël toke ku prehej artisti, i cili sipas dëshirës së shprehur prej tij qe varrosur aty, veshur me rrobat e Sidit. (Sid - një nga rolet më të dashur e më të bukur të Zherar Filipit - personazh kryesor i pjesës me të njëjtin titull të Pierre Corneille, luajtur prej tij më 1951, në Festivalin e Avinjonit). I heshtur u ula në gjunjë para varrit. Gjithë madhështia dhe lavdia e tij ishin aty, para syve të mi, të gdhendura mbi një pllakë guri ku qenë shkruar vetëm këto fjalë:


GERARD PHILIPE
4 décembre 1922
25 novembre 1959


Përbri meje, brenda një vazoje bronzi, dikush kish vendosur një tufë me tulipanë të verdhë. Toka përreth ish zhavorrishte e thatë, por varri qe i blertë, mbushur plot me dredhkëla. Në dy anët, vareshin degë oleandre e, mbi të bënin hije një qeparis e një mimozë. Mbylla sytë për pak çaste e para syve më doli përsëri ajo 'dritarja' e vogël, e cila shume vite të shkuara na lidhte aq shumë me boten magjepsëse të artit të shtatë. Ajo, salla e kinemasë së vjetër në lagjen Llonxhë në Vlorë, nga ekrani i vjetruar i së cilës vazhdonin të më vinin gjer aty në Ramatuelle, buzë detit të kaltër të Cote d’Azur, jehona e zërit dhe imazhi i Atij: Sidit, Fanfan Tulipanit, Zhyljen Sorelit, Fabricio del Dongos ...


E, për një çast mua m’u duk se, gjithçka që kisha përjetuar gjer atëherë, s’kish qenë gjë veç një ëndërr e bukur e plot dritë llamburitëse Një ëndërr tepër e largët ! Ashtu siç kish mbetur i largët por, medet dhe i afërt, kujtimi i asaj dore delikate e pothuajse fëmijërore e cila kish kapur dridhshëm dorën time, pikërisht në ‘prani’ të Zherar Filipit tonë. Ai çast i pashlyer kurrë nga memoria, i cili kish bërë të vibronte si askurrë herë tjetër, gjithë trupin tim. Kish qenë e mbetej dëshira ime e madhe, të merrja një grusht dhè nga varri i Princit. Të  bëja timen, një pjesë të shuar të tij. Futa gishtat në tokë e mblodha pakëz nga ai vend i shenjtë. Pas disa ditësh, një pjesë të tij e mbylla në një shishe të vogël e ja dërgova Nirvanës në Shqipëri. Dhe nuk di në se ajo e ruan ende atë apo e ka flakur gjëkundi. Unë e kam dhe e mbaj gjithmonë, sikur të ruaja brenda vetes sime të mbyllura fort, gjithë kujtimet e një kohe e cila jetohet vetëm një herë e që s’kthehet kurrë më ...
  

Fichier hébergé par Archive-Host.com

Simbad ne varrin e Zherar Filip - Ramatuelle 1997

Published by Simbad - dans Personalitete
commenter cet article
1 janvier 2008 2 01 /01 /janvier /2008 22:41

Fichier hébergé par Archive-Host.com 
Foto me autograf dhuruar nga Zhan Mare një muaj para vdekjes

Nga Vasil Qesari
 
Shënim: Ky shkrim (variant i shkurtuar) është botuar në tetor 1998, një muaj para vdekjes së artistit të shquar, më 8 nentor 1998
 
Zhan Mare (Jean Marais), një prej aktoreve më të shquar të kinemasë franceze, miti i gjallë i saj, është shndërruar tashmë në një legjendë të vërtetë. Kush nga ne, s’e ka të ngulitur në kujtesë portretin e tij nga filmat që ka parë qysh në adoleshencë? Kush prej nesh, nuk enderruar, duke parë rolet aq të njohur për publikun e gjerë ? Konti i Montekristos, Kapiteni, Kurizoja, janë role të paharruara edhe pse sot, kinemaja moderne ‘prodhon’ personazhe tepër spektakolare ... 
 
Mua, personalisht, Zhan Mare ndër të tjera, më kujton kinemanë e vjetër të Lagjes Llonxhë në Vlorë, shitësin e gështenjave të pjekura para saj, radhët e gjata në sportel për të blerë një biletë dhjetë lekëshe, afishet me ngjyra, operatorin Qani, dy orët e kaluara plot ëndrra para pëlhurës së zhubravitur e të zverdhur të ekranit të kinemasë i cili hapte portat e një bote tjetër fantastike si edhe shiun që binte vazhdimisht pas shfaqjeve. Me kujtohet vegjëlia, koha kur në Shqipëri u shfaq për herë të parë, filmi ‘Konti i Montekristos’, realizuar sipas romanit të Alexander Dumas. Ishte i madhi aktor francez, Zhan Mare (Jean Marais), i cili luante rolin e Edmond Dantes. Zhan Mare - heroi i filmave tanë të vegjëlisë ! Artisti i shquar, legjenda, miti ynë i adhuruar, të cilin për herë të parë e njohëm aty, në kinemanë e vjetër. Aty, ku për të siguruar një biletë, zhvillohej një ‘betejë’ e vërtetë e cila vazhdonte me orë të tëra, mes britmave e poteres së qindra njerëzve të cilët, hipur njeri mbi tjetrin, shaheshin, shtyheshin, qëllonin me grushte, gjakoseshin në sportelin e vogël me hekura ... vetëm e vetëm për të parë të ‘gjallë’ Zhan Mare –në e ‘Kontit të Montekristos’ ...
 
... Që do vinte një ditë, që mua do të më jepej rasti ta takoja Zhan Marenë, këtë sigurisht, as që nuk e kisha menduar kurrë. Dhe kujtimin që ai më dhuroi, një autograf me një dedikim të ngrohtë e miqësor, do ta ruaj si një gjë të shenjtë. Sot, aktori i madh është në moshën 85 vjeç e banon në Vallauris, në Cote d'Azur. Aty ai, ka ngritur një galeri artesh dhe kalon ditët i qetë, me peizazhet mesdhetare në sy e ne shpirt.
 
Me flokë të bardhë, shpërthime të qeshurash e sy gjithë shkëlqim, Zhan Mare duket më shumë i ri se sa plak. Që prej gjashtëdhjetë vjetësh, ky ‘djalë 85 vjeçar’, siç i pëlqen ta quajë veten, jeton një histori magjike dashurie me teatrot dhe sheshet e xhirimit. Pikaso, Koko Shanel, Viskonti, Kokto, Renuar - këta kanë qenë dëshmitarë të bukurisë e mjeshtërisë së interpretimit që ai zotëron. Siç duket, në 11 dhjetor 1913, dita e lindjes së aktorit, gjithë muzat janë përkulur plot frymëzim mbi djepin e tij ...
 
Teksa e dëgjon të flasë me kënaqësi për jetën që ka bërë, ndërsa lexon librin e tij të fundit ‘Metamorfozat e mia’, kur e sheh që ngjitet në shkallet e skenës për të luajtur ‘Arlesianen’ në teatrin e ‘Folies Bergere’, të krijohet përshtypja se jeta e tij ka qënë mjaft e lehtë e me ngjyra rozë. Përkundrazi, fatin e tij Zhan Mare e ka ndërtuar vetë, çdo ditë e çdo vit. Është pikërisht ai, që ka punuar për jetën e tij, me vullnet të hekurt, duke e transformuar atë në dobi të vet, ashtu si skulptori që nga një copë shkëmbi pa formë, nxjerr një vepër arti ...
 
Fillimi i jetës për Zhan Marenë, ishte i vështirë. Një fëmijëri pa baba. I rritur nga e ëma, Rozalia, që zhdukej shpesh nga shtëpia, në mënyrë misterioze, nga një herë edhe për ditë të tëra. Në shkollë, Zhani i vogël ëndërron. Endërron një botë, ku prindërit do t'i jenë gjithmonë pranë. Ai do ta shohë jetën pa vuajtje. Të ardhmen, optimiste. Humori dhe shkathtësia bëhen tipare të përditshme për të. Shokët e shohin me zili. Nga që Zhan Mare ka zbuluar sekretin e një jete më të gëzuar, gjë që ngjan pak a shume me mjeshtërinë e alkimistit, i cili di të shndërroje plumbin e trishtimit në flori.
 
Tetëmbëdhjetë vjeç, Zhan Mare është asistenti i një fotografi. Me tej, i lind dëshira të luajë teatër. Në konservator, nuk e pranojnë. Atëherë, ai merr kurse private me pagesë nga mjeshtëri Sharl Dyle, duke punuar si figurant nëpër teatro. Dhe, nuk vonon që sakrificat, t'i shpërblehen. ‘Më 1937, - kujton ai - më propozuan të luaj ‘Edipi-Mbret’ të Zhan Koktosë. Vajta për provë dhe më mbajtën. Kështu nisi karriera ime në teatër’. Më 1943, gjithë Franca, bie në dashuri me heronjtë e filmit ‘Kthim i përjetshëm’. Në të, ai është partner i Madlenë Solonjë. Zhan Mareja shkëlqen në rolin e Tristanit. Në shumë kinema, njerëzit thyejnë vitrinat për të vjedhur fotografitë që shoqërojnë afishet e filmit.
 
Ishte vallë fiziku, pamja, trupi i tij i bukur, që i sillte aq sukses ?! Zhan Mare, thotë se pamja nuk i ka shërbyer shumë. I është dashur të punojë dyfish, për të luftuar këtë ‘handikap’, siç e quan ai paraqitjen e tij të jashtme. Unë s’e kam quajtur kurrë veten të bukur ! - shton ai. Naivitet apo modesti ?!  Paraqitja e tij, ky ‘handikap’ i pëlqyeshëm, do t'i shërbente pa dyshim shumë, gjatë gjithë karrierës së tij. Mbas roleve klasike në ‘Britanikus’ dhe ‘Andromake’, ai luan në dy filmat e mrekullueshem të Koktosë ‘E bukura dhe bisha’ dhe ‘Orfeu’. Pastaj, në fund të viteve ’50, çelet para tij një epokë e re. Ajo e filmave të ‘pelerinës dhe shpatës’, ku ai cilësohet si një ‘star’ i vërtetë. Vijojnë filmat e kësaj gjinie ‘Kurrizoja’, ‘Kapiteni Frakas’, ‘Maska e hekurt’, ‘Kapiteni’ etj.
 
Njerëzit mendojnë, se në këto filma, ai ka gjetur vetveten. Zhan Mare përgjigjet se zbavitet. Fëmijë i përjetshëm që i pëlqen të luajë, ai kërkon të qeshë e të gëzojë me rolet e tij. Asgjë më tepër ! Klod Karliez, mjeshtëri i armëve dhe i shpatës, për rreth dhjete filma të Zhan Maresë, tregon se filmi i parë që ai realizoi me aktorin në fjalë, ishte ‘Kurrizo’. Zhani - tregon ai - ishte njeri i thjeshtë. Ai nuk mungonte në asnjë seancë stërvitje dhe angazhimi i tij në rol ishte i plotë. Vëmendje e kujdes të veçante, ai i kushtonte përgatitjes fizike. Për të, çdo skenë sado e vështirë të qe, nuk paraqiste problem. Disa herë, si bie fjala në filmin ‘Fantomas kundër Skotland Yars’, ai luante pa litar sigurimi, gjë që bënte të na kullonin djersë të ftohta, aty në sheshin e xhirimit. Por Zhani ishte i zoti të ja dilte mbanë për gjithçka. Në filmin ‘Kapiteni’ ai ishte me të vërtetë, mjeshtër i madh i shpatës ...’
 
... Vite të tëra, kaluan pastaj për Zhan Marenë, në teatër. Tartufi, Sirano de Berzherak, Mbreti Lir, Sidi - sa e sa role të tilla provuan aktorin e madh me talent të shkelqyer. ‘Teatrin nuk e kam tradhtuar kurrë ! - thotë ai. Edhe tani që jam tepër i moshuar, do të doja të provoja përsëri emocionet e skenës - dhe vazhdon - Nuk dëshiroj të jetoj më gjatë. Kam rrojtur boll. Sikur të vdisja në skenë të teatrit, kjo do qe per mua diçka e mrekullueshme! Unë them se, të plakesh është një privilegj. Vdekja nuk më bën përshtypje ! Qëllimi im ka qenë vazhdimisht që jetën time ta bëja sa më të këndshme. Dhe them se ja kam arritur. Kam patur me të vërtetë, fat të rrallë! Jam i ndërgjegjshëm se kam qënë i privilegjuar ... Zhan Mareja, nuk pranon ta cilësoj artist të madh. Le të shpresojmë që ai do të pranojë të paktën, ta quajmë një ‘artizan’ të vërtetë të lumturisë së tij ... 
  
Published by Simbad - dans Personalitete
commenter cet article
10 décembre 2007 1 10 /12 /décembre /2007 19:53

- France 3 Aquitaine - 
Astrid Betankur


Një reportazh për Astrid Betankur, 
motra e Ingrid Betankur e cila 
është rrëmbyer qysh prej 6 vjetësh 
nga forcat e FARC në Kolumbi


Dje isha për xhirime, në qytezën e vogël La Brede. Kisha qenë edhe herë të tjera ne atë komunë, jo thjesht për motive pune por edhe nga që aty ndodhet një monument i rëndësishëm historik francez, pikërisht një 'shato' ( chateau ) mjaft e bukur e madhështore, aty ku ka lindur e jetuar filozofi i shquar, Monteskje. Por, dje, qëllimi ynë si grup xhirimi i France 3 Televizion, ishte te bënim një reportazh për Ingrid Betankur e cila është 'qytetare nderi' në La Brede e, në mënyrë të veçantë të flisnim rreth motrës së saj të madhe, Ingrid Betankur, e cila s'ka veç pak ditë që është kthyer nga Venezuela. Ne meeting –un e solidaritetit që u organizua me këtë rast, ishte mjaft prese, të përjetoje emocionet e mëdha, teksa ajo lexonte letrën qe Ingrid i ka dërguar kohet e fundit, mbas shume vitesh heshtje, familjes se saj dhe dy fëmijëve. Një letër ku shprehet qarte dëshpërimi ekstrem e lodhja, sfilitja dhe mundimet, aty në pyjet e pafund të Kolumbisë, nënë robërinë e ekstremisteve 'revolucionarë' të FARK ... Disa, sekuenca nga kronika ime informative e cila u transmetua mbrëmë, mund ti ndiqni ketu me poshte, xhiruar nga Simbad :


Published by Simbad - dans Personalitete
commenter cet article
6 décembre 2007 4 06 /12 /décembre /2007 16:20

Fichier hébergé par Archive-Host.com

Kjo foto paraqet blog-istin egjiptian Karim Abdel, pas hekurave te burgut ku ai, vuan denimin prej kater vjetesh nga qe ka kritikuar presidentin Moubarak ne shkrimet e tij.


'REPORTER PA KUFI'
nderon blog-istin egjiptian
KARIM ABDEL
denuar me kater vjet burg

 
... Abdel Karim Nabil eshte i pari blog-ist ne Egjipt, i cili eshte denuar me kater vjet burg per shkak te shkrimeve te tij, ne te cilat ai ka kritikuar presidentin e vendit. Sot, ai u nderua me çmimin e posaçem 2007, nga shoqata e njohur ne shkalle boterore 'Reporter pa kufij'  (Reporters sans frontières) e nga 'Fondacioni i Frances'(Fondation de France), ne kategorine 'siberdisident' (cyberdissident). Abdel Karim, 23 vjeç, ndodhet aktualisht ne burg per 'fyrje te fese' dhe 'ofendim te presidentit' te republikes.
 
Student ne universitetin e shquar Al-Azhar, ne Kajro, i cili konsiderohet si selia e autoriteteve me te larta te islamit sunit, ai kishte publikuar ne blog-un e tij (ne 28 tetor 2006), shkrime per te cilat u akuzua si perhapes idesh ekstremiste. Ne ato, nder te tjera, ai pat akuzuar per autoritarizem edhe presidentin e Egjiptit Hosni Mubarak, te cilin e krahesonte me nje 'faraon'. I arrestuar nje jave pas publikimit te ketij shkrimi, ne 22 shkurt 2006 ai u denua nga nje gjykate e qytetit te Aleksandrise me kater vjet burg.
 
Gjyqtari i cili drejtonte seancen, deklaroi se Abdel Karim kishte krijuar nje blog 'me ate te te cilit ai sulmonte islamin', duke perhapur mes shokeve te tij dhe lexuesve 'ide te mrapshta e fyese per islamin'. Nder te tjera, ai pat shkruar ne blog se 'islami ben thirrje per terrorizem, urrejtje dhe vrasje'. Gjyqtari kishte shtuar po ashtu se, ai kish 'sulmuar gjithashtu edhe regjimin dhe simbolet kombetare', duke bere aluzione rreth kritikave qe Karim pat drejtuar kunder presidentit Hosni Mubarak.

 
Seium Sehai shpallet:  Gazetar i Vitit 2007
 
Dje, po ashtu, u dhane edhe tre çmime te tjera, shperblyer prej 2 500 euro seicili: çmimi i 'Gazetarit te Vitit' iu akordua gazetarit nga Eritrea Seium Sehai ( Seyoum Tsehaye ), fotograf i pavarur, i burgosur ne nje vend sekret qysh prej shtatorit te vitit 2001, pa asnje akuze te bere publike; çmimi per mediat iu dha radios birmaneze 'Zeri demokratik i Burmes' per luften e saj mbi te drejten e informimit; po ashtu 'Observatori  i Lirise se Shtypit' ne Irak, morri çmimin e 'mbrojtjes se lirise se shtypit'.
 
Me ane te ketyre nderimeve, shoqata 'Reporter pa kufij' si edhe 'Fondacioni i Frances' (Fondation de France), kane synuar te 'alarmojne opinionin publik mbi te drejten e informimit publik ne dobi te te lirise se shtypit' kudo ne bote. Ne Egjipt, ku kohet e fundit blog-et kane njohur nje perhapje te gjere, duket se prania e internetit eshte ne nje fare menyre, e vetmja mundesi per ti shpetuar censures.
 
Por, nderkohe, shume blog-iste jane arrestuar dhe rrahur, per te vetmen arsye se kane kritikuar regjimin. Para pak kohesh, pikerisht ne ditet e fundit te muajit nentor, u arestau edhe blog -isti i shquar Uael Abas, i cili ka marre disa çmime nderkombetare, nepermjet pêrhapjes se videove te xhiruara prej tij te cilat paraqesin dhunen policore ne vend e qe ai, i pat ne blogu-un e tij e po ashtu edhe ne web-in e njohur 'Youtube'...

 

Published by Simbad - dans Personalitete
commenter cet article
14 novembre 2007 3 14 /11 /novembre /2007 14:47


Kur shqiptaret këndonin Raxh Kapurin …

( Shënime mbi Princin e Bollywood  -  it dhe kinemanë indiane )

Nga Vasil QESARI

… Një shkrim i tille, i gjate, për Raxh Kapurin dhe kinemanë indiane, them se për shume nga lexuesit e sotëm, mund te provokoje thjesht një nënqeshje te shpejte kalimtare apo një ndjenje indiferentizmi, shoqëruar me ndofta fare pakëz nostalgji për atë çka mund te kenë përjetuar shume e shume kohe te shkuara, pikërisht ne vitet kur ne kinematë shqiptare shfaqeshin filmat e njohur "Vagabondi" e "Zotnia 420". Kësaj nostalgjie, nuk do t'u shpëtojnë dhe këto kujtime te mia, te cilat do te iu a rrëfej pak me poshtë edhe pse, aso kohe ( fillimi i viteve '60 ), unë s'isha veçse një fëmije e mbaj mend, fare pak gjera.

Po! Është e vërtete e për ketë jam i sigurte qe, Raxh Kapuri dhe dy filmat e tij te mësipërm, kane lëne mbresa te paharruara ne kujtimet e gjithë shqiptareve ne përgjithësi e, veçanërisht tek ata qe absolutisht, pa asnjë lloj ndjenje përçmimi, ne i quanim"evgjitë". Mbaj mend e me kujtohen tani, si ne një film te vjetër bardh' e zi, pamjet e rrëmujës qe behej aty para kinemasë "Ali Demi" ne Vlore. Shoh turmën e madhe te njerëzve te grumbulluar para saj si dhe radhët e gjata për bileta, radhe te cilat sigurisht, nuk respektonin asnjë fare rregulli. Ne "betejat" qe bëheshin për blerjen e biletave aq te çmuara, te paret qe fitonin ishin pa dyshim, me te fortët.

Njerëzit e shumte, me qindra, bere lëmsh, për te arritur gjer pranë sportelit te Idës, biletashitëses me orgjinë italiane, shanin, shtynin, ulërinin, hipnin mbi njeri-tjetrin e griseshin gjer ne gjak. Vetëm ata me te vendosurit, disa here me harbutëri e me brutalet, arrinin te dilnin fitimtare duke tërhequr pas tyre, xhaketat e grisura, flokët e shkulur, kamishat e shqyera, por me pamje triumfuese, duke mbajtur ne duart e ngritura lart mbi koket e njerëzve, biletat e tyre aq te çmuara ( jo me tepër se tre te tilla ! ).

Filmat e Raxh Kapurit te cilat vinin nga India e largët, kishin magjepsur zemrat e shqiptareve te cilët, te stërngopur me filma luftarake sovjetike, zbulonin para tyre një kinema krejt te panjohur, me subjekte sentimentale e personazhe mjaft te dashur. Ndofta edhe mund te gabohem por, seancat e atyre filmave, te cilat nisnin qysh nga ora nënte e mëngjesit e përfundonin ne mesnate, s'besoj se do t'i ketë ndjekur një mase aq e madhe spektatoresh, ndofta, ne asnjë lloj filmi tjetër, te shfaqur ne Shqipërinë e asaj kohe ...

Raxhi e Rita, dy personazhet e filmave "Vagabondi" dhe "Zotnia 420", ndjekja e te cilëve lejohej vetëm për moshat mbi 16 vjeç (?) mbahen mend nga brezat e atyre viteve, si një eveniment i rralle e krejt special. Dhe, nuk ishte rastësi qe subjektet dhe këngët e tyre u bene mjaft te dashura e te paharruara, ne mënyre te veçante për banoret e Llonxhës ne Vlore, lagjes me te varfër ne qytet ( qe ngjante deri diku me Bombein e Indisë ), te cilët binin ne gjumë e gdhiheshin me ëndrrat dhe imazhet e personazheve te tyre te adhuruar.

S'kaluan shume kohe dhe, meloditë e tekstet e filmave te Raxh Kapurit, dëgjoheshin ngado te kënduara poshtë e lart neper rrugët e qytetit tone bregdetar. Nder te tjerë, mbaj mend "tenorin" Luti – "evgjitin" gungaç lustraxhi, i cili e kish "selinë" te "Rrapi" ne Ujë te Ftohte. Ai tip, ai personazh i Vlorës ( ju prehtë shpirti aty ne qiell ku është ) me fytyre te zeshket, gjithmonë i qeshur dhe hokatar, këndonte e i binte kutisë se lustrës, sikur ajo te ish tambur e, gjithmonë, i ftonte klientët me këngët e Raxhit ndërkohe qe, sozia perfekte e Raxhit ne qytet ishte bere një djalosh "evgjit" simpatik, me balluke sterre te zeza e mustaqet spic. Hipur mbi karrocën e tij "taksi", ai rendte neper rrugët e qytetit, i binte kalit me thirrjet: Ohuuu ! Aiiii … e s'pushonte se kënduari me sa zë qe kish, te famshmen kënge te Raxh Kapurit:
 
Mera xhuta ai Xhapani
Je pantalun ai Inglistani
Sar pe lal topi Rosi
Parbi dil ai Industani …

( Këpucët i kam japoneze
Pantallonat ingleze
Kapelën e kam ruse
Po zemrën e kam indiane )

... Aso kohe, gjithë Vlora e thërriste atë Raxhi e, pastaj ky emër i tij i dyte i mbeti përgjithmonë ashtu, i pandryshuar gjersa unë e mbaj mend ... Duke përfunduar këto radhe, unë, nuk di ne se sot "Raxh Kapuri" i Vlorës është ende aty ne qytetin tim te lindjes, gjalle e shëndoshe; ndërkohë qe di se Raxhi i Bombeit ka vdekur qysh me 1988. Por, ndërkohë, për një gjë besoj se jam i sigurte. Për atë qe, kujtimi i Raxh Kapurit dhe i filmat te tij, bashke me këngët, personazhet e subjektet e tyre te bujshme ( filma te cilit, pastaj, u ndaluan te shfaqeshin nga regjimi i kohës ), kane mbetur ende gjalle jo vetëm aty, te njerëzit ende te varfër te Llonxhës, por edhe te shume e shume breza artdashës te asaj epoke …


RAXH KAPURI –  PRINCI I "BOLLYWOOD" - IT
 
" Raxh Kapuri ishte një djalosh eternel, i cili te mrekullonte me shikimin dhe hijeshinë e një gjesti te vetëm, me mjeshtërinë e lojës se tij si aktor dhe regjisor. Ai debutoi ne kohen e arte te kinemasë indiane, e cila s’e ka humbur edhe sot spontanitetin dhe freskinë e saj, duke ruajtur e zhvilluar një përvoje mjaft te pasur, te njohur ne mbare boten. Para dy vjetësh, qyteti i Cannes ne France, i kushtoi atij një homazh te merituar. Ne një festival te organizuar me këtë rast, filmat e pare te Raxh Kapurit qene nder me te bukurit, dhe ata e meritojnë epitetin e autorit te tyre te quajtur "djaloshi eternel", emër me te cilin është cilësuar ai. Ndërkohë, nuk mund te mos flitet për partneren e tij te përhershme Nargis e cila, me portretin e saj universal te femrës se dashuruar, me këngët e saj te mrekullueshme te cilat duke qene larg stilit operete, mbeten përgjithmonë si një shprehje e zjarrte e pasionit, gëzimit dhe lumturisë njerëzore ".

Pierre Riscient
( Regjisor dhe kritik arti francez )


BIOGRAFIA
 

... Raxh Kapuri ( Raj Kapoor ), emri i vërtetë i te cilit ishte Ranbir Raj Kapoor, lindi me 14 dhjetor te vitit 1924 ne Peshawar ( Pakistan ) dhe vdiq me 3 korrik 1988 ne New Delhi. Raxh Kapur qe njëherësh aktor, realizues, prodhues, muzikant, këngëtar e mbi te gjitha një nga veteranet e pare te industrisë se filmit ne Indi, një artist i cili mbetet ende edhe sot mjaft i njohur e popullor ne këtë vend qindra milionësh. Bir i aktorit te shquar Prithviraj Kapoor, ai nisi te debutoje si figurant qysh ne moshën 6 vjeç e, pastaj punoi si aktor ne kompaninë filmike "Bombay Talkies" si edhe asistent i aktorit dhe regjisorit te njohur Kidar Sharma, i cili i ofroi rolin e tij te pare te madh me 1947 ne filmin "Neel Kamal". Shume shpejt, krahas dy aktoreve te tjerë te shquar ( Dilip Kumar dhe Dev Anand ), ai u be "stari" i filmave indiane te viteve ’50. Razh Kapur s’ish veç 22 vjeç, kur vendosi te ngrejë studion e tij kinematografike ne periferi te Bombeit, duke themeluar kompaninë e tij te prodhimit R. K. Films ...

Aty ai realizoi filmin e tij te pare "Aag", ku rolin kryesor e luante vete. Ishte pikërisht gjate xhirimeve te atij filmi qe ai u njoh me aktoren e re dhe mjaft te hijshme Nargis, me te cilën me pas do krijonte çiftin me popullor te kinemasë indiane për atë kohe. Me 1948, ai nisi realizimin e një serie filmash me këtë aktore, filma ne te cilët evokohet kryesisht dualiteti mes bukurisë fizike e asaj shpirtërore. Me 1949, Mehboob Andaaz e cilëson Raxh Kapurin një "star" ndërkohë qe pikërisht atë vit ai realizoi edhe filmin "Barsaat", një romance dashurie ku ai fiton reputacionin e një realizuesi mjaft te talentuar.

Me 1951 ai realizon një nga filmat e tij me te njohur, filmin "Awaara" (Vagabondi), i cili pat jehone te madhe ndërkombëtare, veçanërisht ne Bashkimin Sovjetik. Ky film ishte edhe i pari ne historinë e filmit indian te pasluftës, i cili hodhi bazat e një kinemaje popullore te tipit "spektakël" ku, ne qendër ndodhet gjithmonë figura e një "stari" e ku përzihen se bashku vallëzimet, muzika e këngët me origjinalitetin e temave te realitetit indian ( diferencat dhe kontrastet shoqërore, varfëria, korrupsioni, padrejtësitë ), te shoqëruara me linja pothuajse te njëjta, romantike e moralizuese, pra te natyrës "melodrame shoqërore".

Katër vjet me vone, me 1955, ai realizon filmin "Zotnia 420" ( Shree 420 ) -  titull i cili i referohet një neni te kodit civil indian mbi vjedhjen – film i cili i dha edhe një shtese tjetër, dimensioneve te veprës krijuese, tashme e te njohur te Raxh Kapurit. Mes thekseve tragjike te një melodrame prekëse, filmi rrëfen historinë e një djaloshi i cili sapo ka mbaruar studimet dhe kërkon pune. I ç’gënjyer nga shpresat për një jete te re me te mire, ai bie ne mjerim dhe shtrëngohet te vjedhë për te mbijetuar. Filmi ne fjale, krahas dramës, here - here merr përmasa komike, fale interpretimit te Raxh Kapurit i cili imiton gjestet e Charles Chaplin.

Ne këtë film, përveç ndikimeve nga ky mjeshtër i madh, ndihet edhe influenca e neo -realizmit italian qe te kujton filmin "Vjedhësin e biçikletave" te L. Bunuel. Nene ndikime te tilla, si edhe ne frymën e paraqitjes tepër realiste te mjediseve urbane, filmat e Raxh Kapurit ne Indinë e pavarur te pas vitit 1947, janë te vetmit te cilët ushqyen shpresën e një te "ardhme" te re, me shpresa për rindërtimin e vendit, për drejtësi sociale e lufte ndaj korrupsionit e varfërisë. Me këtë film, si edhe me atë qe mund te quhet vazhdim i tij "Zotnia 420", ai mallëngjeu tej e mbanë gjithë Indinë, e cila e cilësoi atë si "Charli Chaplini” indian.

Raxh Kapur edhe me pas, vazhdoi me trajtimin e temave sociale ( me 1960 realizon filmat "Jis Desh","Mein Ganga","Behti Hai") ku përpiqet te përshkruajë kompleksitetin e marredhenjeve njerëzore ( "Sangam" me 1964) etj. Ndërsa, ne filmin me nota autobiografike "Mera Naam Joker" (1970) te prodhuar ne bashkëpunim me një studio sovjetike, përsëri nene ndikimin e lojës se Chaplin -it, ai tregon historinë e jetës se një "clown" fatkeq,  film i cili me gjithë skenat e tij te shkëlqyera për Raxh Kapurin ish një dështim, ne kuptimin se nuk pati te ardhurat qe priteshin.

Por, me 1973, Raxh Kapur triumfon përsëri me filmin "Bobby", një komedi sentimentale, ne te cilën një djalosh i dashuruar lufton kundër familjes, e cila s’është dakord qe ai te martohet me vajzën e zemrës, për shkak te diferencave sociale, teme kjo e cila me pas do jete gjithmonë e me e pranishme ne subjektet e ardhshme te kinemasë indiane. Me këtë film, Raxh Kapuri ishte i pari qe beri te mundur heqjen e tabusë për një kinema me sensuale, duke treguar skena te cilat gjer atëherë ishin te ndaluara për kinemanë indiane. Pastaj, pas viteve ’70 - ‘80 filmat e tij u bene me konvencionale. Me 1982, filmi i tij "Prem dog", i cili tregonte mbi martesën e një vejushe, u cilësua prej kritikes here si sukses, e here si një film thjesht komercial.

I sëmure nga një astme e rende kronike, Raxh Kapur vdiq para kohe, me 1988, ne moshën 64 vjeç. Ne çastin e vdekjes, ai ish duke punuar për filmin e tij "Henna", një film i cili kishte ne qendër te subjektit dashurinë mes një vajze pakistaneze dhe një te riu indian. Ky film, pastaj, u përfundua prej djalit te tij te madh Randhir Kapoor. Djemtë e tij ose me mire te themi dinastia Kapur, vazhdoi te ece përpara sepse, te tre djemtë: Randhir, Rishi dhe Rajeev si edhe dy mbesat Kareena dhe Karisma, realizuese e aktore te njohura, vazhduan traditën e atit te tyre e, sot, drejtojnë kompaninë e njohur filmike “Raj Kapoor Production” ne Bollywood  ( Bollywood - kështu quhet krijimtaria filmike popullore e Bombeit dhe e Indisë ne përgjithësi, duke bere paralelizëm me "Mekën" e filmit botëror: Hollywood - in amerikan ).
 
Kënga ne filmat e Raxh Kapurit  

… Një veçori dalluese e mjaft filmave te tij, krahas talentit si aktor e regjisor, ishte edhe aftësia, talenti e sensi muzikor i Raxh Kapurit. Ne vitet ’50, Raxh Kapur prodhoi e realizoi filmat e tij me te mire, duke u bere një nga personazhet me te dashura te kinemasë indiane. Qe pikërisht gjate asaj periudhe qe ai u shqua edhe si këngëtar. Këngët e dy filmave "Vagabondi" dhe "Zotnia 420", si edhe shume te tjera te interpretuara ne filma te ndryshëm, kane qene ne vite mjaft tërheqës, jo vetëm për publikun indian por edhe ne shume vende te Afrikës, te Lindjes se Mesme e gjer ne Bashkimin Sovjetik te asaj kohe. Siç dihet, shpesh here ndodh qe ne filma, një kënge apo melodi te behet edhe përçuesja e vete subjektit, idesë apo atmosferës se tij. Një shembull tipik ishte ai i këngës "Awaara un", kënduar nga Raxh Kapur ne filmin e tij "Vagabondi".

Vagabondi
(Awaara)

Realizuar nga: Raxh Kapur
Interpretojnë : Raxh Kapur, Nargis, Prithviraj Kapoor, Cuckoo
Prodhuar me 1951
193 min.

Përmbajtja: Filmi tregon historinë e hajdutit Raxh ( Raxh Kapur ). I braktisur qysh i vogël nga i ati, gjykatësi i njohur Ragunath Raju, Raxhi u rrit mes rrugëve te Bombeit. Nena e tij sakrifikon gjithçka për ta dërguar atë ne një shkolle te mire, ku ai njihet dhe zë miqësi me Ritën ( interpretuar nga aktorja e shquar indiane Nargis ). Por Raxhi bie viktime e njeriut te lig e te djallëzuar Xhaga, i cili bën plane qe te hakmerret ndaj te atit te Raxhit, gjykatësit Ragunath duke e mësuar atë qe te vjedhë e duke e çuar, kështu, drejt rrugës se krimit. Ne tentativat për t’i shpëtuar tiranisë se Xhagait, ne një moment grindje, Raxhi e vret atë. Per kete vrasje, ai dënohet me burg nga një gjykatës i cili është pikërisht i ati i tij, ndërkohë qe e dashura e tij, Rita, ka mbaruar shkollën dhe është bere avokate dhe e mbron atë plot përkushtim e zjarr, duke e këshilluar te nise një jete te drejte e te ndershme. Kënga qe këndon Raxhi nis qysh ne fillim te filmit. Ne sekuencat e para te tij, shohim Raxhin duke dale nga burgu te veshur ala Charlie Chaplin, qe endet rrugëve te Bombeit ku zhvillohen gjithfarë veprimtarish kriminale. Nder te tjera, pamjet filmike tregojnë Raxhin teksa vjedh portofolin e një kalimtari, duke kënduar pastaj vargjet e këngës se mëposhtme :

Vagabond, unë jam një vagabond
si një yll qielli qe vuan nga mjerimi,
vagabond jam, një vagabond …
S’kam familje, s’kam njeri,
kurrkush s’me njeh, askënd nuk pres
askush s’me do, fillikat unë jam
rrugësh te panjohura,
ne një qytet te mjere.
 

Zotnia 420
( Shri 420 )

Realizues dhe prodhues: Raxh Kapur
Kompozitor: Shankar - Jaikishen
Skenari: K. A. Abbas
Kamera: Radhu Karmakar
Muzika: Shankar - Jaikishen
Interpretues: Raxh Kapur, Nargis, Nadira
Viti : 1955
177 min.

... Eshte një nga filmat me te njohur te kinemasë indiane te pasluftës. Një film i cili ka ndikuar jashtëzakonisht ne kinemanë e sotme komerciale te këtij vendi. Ne te tregohet historia e një djaloshi ta porsa diplomuar, roli i cilit interpretohet nga vete Raxh Kapuri. I sapo ardhur ne Bombej, djaloshi përpiqet te pasurohet me te gjitha mënyrat e mundshme. Teksa është duke bere vrapime me kuaj, Neeta ( Nargis ) vajze e një familje te pasur njihet me Dilip ( Dilip Kumar ), i cili i shpëton jetën, ndërsa kali i saj harbohet. Nis kështu mes tyre një njohje e cila pastaj transformohet për Dilip -in ne një ndenje te forte dashurie. Por kjo dashuri e pastër thyhet, ndërkohë qe del ne skene, Raxhan ( Raj Kapoor ), i fejuari i Neeta -s. Besnike ndaj ndjenjave te porsa lindura, Neeta i rrëfen Dilip për te fejuarin e saj e pastaj, gjithçka komplikohet ndërkohë qe Raxh mëson se Dilip dashuron Neeta -n. Atëherë, ai sillet shume keq ndaj te fejuarës se tij. Ne ketë film luajnë Nargis, Raj Kapoor dhe Dilip Kumar. Domethënë tre aktoret me te mëdhenj te "kohës se arte" te kinemasë indiane, te cilët u ndodhen se bashku ne një film te madh.


FILMAT ME TE NJOHUR TE RAXH KAPURIT :
 
1948 : Aag
1949 : Barsaat
1951 : Awaara
1959 : Anadi
1960 : Jis Desh Mein Ganga Behti Hai
1955 : Shree 420
1964 : Sangam
1970 : Mera Naam Joker
1973 : Bobby
1978 : Satyam Shivam Sundaram
1982 : Prem Rog

 

FILMOGRAFIA

Raxh Kapuri ka lojtur ne filmat:

1935 : "Inquilab" i regjisorit Debaki Bose
1943 : "Hamari" Baat i M.I. Dharamsey
1943 : "Ggauri" i Kidar Sharma
1946 : "Valmiki i Bhalji Pendharkar
1947 : "Neel Kamal" i Kidar Sharma
1947 : "Jail Yatra" i Gajanan Jagirdar
1947 : "Dil-Ki-Rani" i Mohan Sinha
1947 : "Chittor Vijay" i Mohan Sinha
1948 : "Aag" i Raj Kapoor
1948 : "Gonipath" i Mahesh Kaul dhe Latika
1948 : "Amar Prem" i N.M. Kelkar
1949 : "Sunehre Din" i Satish Nigam
1949 : "Parivartan" i N.R. Acharya
1949 : "Barsaat" i Raj Kapoor
1949 : "Andaz" i Mehboob Khan
1950 : "Sargam" i P.L. Santoshi
1950 : "Pyaar" i Raj Kapoor
1950 : "Jan Pahchan" i Fali Mistry
1950 : "Dastan" i Abdul Rashid Kardar
1950 : "Bawre Nain" i Kidar Sharma
1950 : "Banwra" i G. Rakesh
1951 : "Awaara" i Raj Kapoor
1952 : "Bewafa" i M.L. Anand
1952 : "Ashiana" i B. Trilochan
1952 : "Anhonee" i Khwaja Ahmad Abbas
1952 : "Amber" i Jayant Desai
1953 : "Dhoon" i Kumar
1953 : "Aah" i Raja Nawathe
1954 : "Boot Polish" i Prakash Arora
1955 : "Shree 420" i Raj Kapoor
1956 : "Jagte Raho" i Shanbhu Mitra dhe Amit Moitra
1956 : "Chori Chori" i Anant Thakur
 1957 : "Sharada" i L.V. Prasad
1958 :" Phil Subha Hog" i Ramesh Saigal
1958 : "Parvarish" i S. Bannerjee
1959 : "Main Nashe Men Hoon" i Naresh Saigal
1959 : "Kanhaiya" i J. Om Prakash
1959 : "Do Ustad" i Tara Harish
1959 : "Char Dil Char Raahein" i Khwaja Ahmad Abbas
1959 : "Anari" i Hrishikesh Mukherjee
1960 : "Shriman Satyawadi" i S.M. Abbas
1960 : "Jis Desh Men Ganga Behti Hai" i Radhu Karmakar
1960 : "Chhalia" i Manmohan Desai
1961 : "Nazran" i C.V. Sridhar
1962 : "Ashiq" i Hrishikesh Mukherjee
1963 : "Ek Dil Sau Afsane" i R.C. Talwar
1963 : "Dil Hi To Hai" i C.L. Rawal dhe P.L. Santoshi
1964 : "Sangam" i Raj Kapoor
1964 : "Dulha Dulhan" i Ravindra Dave
1966 : "Teesri Kasam" i Basu Bhattacharya
1967 : "Diwana" i Mahesh Kaul
1967 : "Duniya Ki Sair" i Pachhi
1968 : "Sapnon Ka Saudagar" i Mahesh Kaul
1970 : "Mera Naam Joker" i Raj Kapoor
1971 : "Kal Aaj Aur Kal" i Randhir Kapoor
1973 : "Mera Desh Mera Dharam" i Dara Singh
1975 : "Dharam Karam" i Randhir Kapoor
1975 : "Do Jasoos" i Naresh Kumar
1976 : "Khaan Dost" i Dulal Guha
1977 : "Chandi Sona" i Sanjay Khan
1980 : "Abdullah" i Sanjay Khan
1982 : "Gopichand Jasoos" i Naresh Kumar
1982 : "Vakil Babu" i Asit Sen

Raxh Kapuri është regjisor i filmave:

1948 : "Aag"
 1949 : "Barsaat"
1951 : "Awaara"
1955 : "Shree 420"
1964 : "Sangam"
1970 : "Mera Naam Joker"
1973 : "Bobby"
1978 : "Satyam Shivam Sundaram"
1982 : "Prem Rog"
1985 : "Ram Teri Ganga Maili"
 
DY FJALE PER KINEMANE INDIANE

… Kinemaja indiane është jashtëzakonisht "pjellore". Për çdo vit ne Indi prodhohen mbi 800 filma. Pjesa me e madhe e tyre realizohen ne ashtuquajturat "studio regjionale", sepse ne Indi numërohen 22 shtete dhe 17 gjuhe kryesore. Bollywood është një term i cili përdoret për te diferencuar filmat komerciale te cilët prodhohen ne studiot e Bombeit e qe xhirohen ne gjuhen hindi. Por, ne se "Bollywood", nuk është ai i cili prodhon numrin me te madh te filmave indiane ne aspektin sasior, ai është modeli dhe promovuesi i "hiteve" me te suksesshëm te kinemasë ne ketë vend.

Lidhur me ketë fenomen, një kritik i njohur ( Bikram Singh ) ka shkruar se "filmat e  Bombeit ne gjuhen hindi, janë për Indinë si filmat e Hollywoodit për mbare boten". Por ne se termi "Bollywood" ka nisur te përdoret gjerësisht ne vitet '70, ky fenomen ka ndodhur shume kohe me përpara. Ishte pikërisht, qyteti i Bombeit, ai qe krijoi superioritetin e tij qysh ne fillimet e kinemasë indiane, me te parin film ne metrazh te gjate ( filmi "Raja Harishchandra" te Dadasaheb Phalke, me 1913). Por "Bollywood" duhej te priste vitin 1931, për t'u quajtur plotësisht i tille e për te merituar kuptimin e simbolit qe përfaqësonte. Sepse, nuk mund te ketë "Bollywood", pa kënge. Si gjithë kinematë e mëdha industriale, Bollywood është njohur qysh ne fillim për periudhat e saj novatore ( gjinitë e reja, mënyrat dhe materialet e reja te filmimit, artistet e mëdhenj e disa here edhe krizat e, bashke me to, edhe kryeveprat e saj )

Por, fillimet e para te kinemasë se vërtete indiane, mund te konsiderohen si te tilla ne mesin e viteve '30 ( me "Devdas" te PC Barua ) si edhe gjate viteve '50 kur nisin te dalin ne drite super - prodhimet e kinemasë indiane ( nder te tjera "Mugal E Azam" i regjisorit Kamal Amrohi, xhirimi i te cilit zgjati 9 vjet ), si edhe filma te tjerë te panumërte te realizuar nga regjisore te mëdhenj ( Raxh Kapur, Bimal Roy, Guru Dutt, Mehboob Khan etj. ). Filma te tille si "Vagabondi " Awaara ) dhe "Zotnia 420" ( Shri 420 ) e te tjerë te Raxh Kapurit, bëjnë pjese ne "klasiket" te cilët ndikuan jashtëzakonisht ne kinemanë "bollywood" – iane jo vetëm ne vitet '50, por gjer ne ditët tona. Rezonanca e natyrës romantike e sentimentale te këtyre filmave, ndihet sot sidomos ne krijimet e regjisoreve te mëdhenj indiane, te tille si Yach Chopra e Karan Johar.

Ndërkohë, kulmin e suksesit, kinemaja indiane e njohu me filmin me te njohur e me te vlerësuar ne bote "Nene India" te regjisorit M. Khan i cili u nderua me çmimin "Oscar" me 1957. Edhe vitet '70 lanë gjurme ne historinë e kësaj kinemaje me filma te cilët paraqesin heronj te forte e te pamposhtur, qe u mishëruan nga aktore te shquar si Ahmitab Bachnan, me filma kolosale e te suksesshëm te tipit "western" ( po, po mos habisni ! ). Natyrisht, luhatjet e shpeshta persa i përket estetikes filmike nuk kane munguar por, ne bote vazhdojnë te shfaqen mjaft filma indiane qe njohin sukses te konsiderueshëm.

( fund )

Published by Simbad - dans Personalitete
commenter cet article
14 novembre 2007 3 14 /11 /novembre /2007 14:46

   

 Nga Vasil QESARI

FREUD PSIKOANALISTI

- Sigmund Freud ishte i pari që pati intuitën të mendonte se vuajtjet tona kishin një kuptim të fshehtë brenda vetes sonë. Duke punuar ne atë drejtim, duke bere vëzhgime, disa here edhe duke gabuar ai, pak nga pak, vendosi rregullat e një disipline te re. Fillimin e teorisë së praktikës analitike psikike -   

Në Paris, në spitalin Salpetrière, ku ai studioi më 1885 dhe 1886, pikërisht në pavijonin e profesorit Jean Martin Charcot, Freud zbuloi fenomenin e hipnozës. Hipnozës, se cilës ai nuk do t’i kushtonte shumë kohë e do ta braktiste shpejt, por që megjithatë e beri të mendonte thellë për shume mistere të shpirtit njerëzor... Një ditë, në Viennë, teksa qe duke vizituar, një prej pacienteve ju hodh në qafë. I çorientuar fillimisht nga ajo mënyrë e papritur shprehje afeksioni Freud, më pas, arriti në konkluzionin se ato gjeste kishin, gjithsesi, një lidhje apo shpjegim terapeutik. Ndodhi kështu qe ai zbuloi metodën e “transferimit”. Sipas saj, mjeku terapist ishte njeri i dashur apo i urryer - sepse pacienti transferonte tek ai - dëshirat që pat përjetuar në fëmijëri kundrejt nenës apo atit të vet. Në bazë të atij arsyetimi, Freud arriti të shihte në mënyrë simbolike, defektet e përjetuara gjatë fëmijërisë si dhe të rremoje në kujtimet e asaj periudhe. Sipas Freud, pa bërë atë lloj kërkimi, s’kish asnjë rrugë shërimi. Pra, asnjë lloj analize s’mund të arrihej me sukses, pa ndihmën e “transferimit” ...

KOMPLEKSI I EDIPIT

Në korrik të vitit 1897, pak kohe pas vdekjes të atit, Freud vendosi të “vetë-analizohet” duke deshifruar ëndrrat e veta. "Ëndrra është rruga mbretërore drejt inkonshiences (pavetëdijes )” shkroi ai në “Interpretimin e ëndrrave”, më 1900. Në atë kohe, ai besonte se neurozat janë pasojë e abuzimit seksual të kryer nga prindër perversë. Ndërkohë, duke punuar me atë metodë zbulimi, ai zbuloi që inkoshienca është e populluar nga fantazma incesti e vrasëse, të cilat e kanë origjinën qysh në fëmijëri. Ato skenarë imagjinare janë shpesh po aq traumatizues sa edhe veprimet e tyre reale. Në fakt, përjetimi i atyre akteve seksuale, provokojnë në vetvete tronditje të tmerrshme për krijesat e reja njerëzore. Në një fazë të caktuar të zhvillimit tonë – aty rreth moshës 3 dhe 5 vjeç – ashtu si Edipë të vegjël, ne dëshirojmë prindërit tanë të seksit të kundërt dhe ëndërrojmë të eliminojmë prindin rival. E këto fantazma na shoqërojnë gjatë gjithë jetës e s’na ndahen kurrë. Ato përcaktojnë jetën tonë prej të rrituri, duke na shndërruar në fajtorë imagjinarë eternelë. Po ashtu, “vetë–analiza” e çoi Freud në zbulimin e faktit që ëndrrat e simptomat psikike flasin me të njëjtën gjuhë të koduar: ato fshehin në vetvete dëshirat për te cilat ne preferojmë të heshtim. Duke ëndërruar, ne i jetojmë ato, në mënyrë të tërthortë. Dhe për pasojë, vuajmë neuroza për të cilat jemi dënuar për vete faktin se jemi ne vetë, autorët e tyre.

DIVANI ...

Ne fillimet e praktikës së tij kuruese, Freud mendonte se shpjegimi ndaj pacientit i kuptimit të fshehur të simptomave të tij, mjaftonin që ai të shërohej. Por, kjo do të qe diçka mjaft e lehtë ! Në fakt, shërimi s'arrihej në se pacienti s’do të arrinte te kuptonte vetë origjinën e vuajtjeve të tij. Për këtë arsye, gjate seancave, ai duhej të fliste, të hapej. Ai duhej të tregonte gjithçka që kish në kokë, pa i përzgjedhur mendimet dhe imazhet që i përzienin shpirtin. Ky është dhe rregulli themelor i psikanalizës - një rregull i paprekshëm që Freud do ta quante "association libre" (lidhje e lirë). Në mënyrë që pacienti të “lidhej” sa më mirë, ai shtrihej në një divan. Ky pozicion, i cili  përngjan me atë të gjumit, favorizonte shprehjen e imagjinatës e të rrëfimit të saj. Për Freud, divani ishte pjesë e një rituali, një ceremoni që simbolizonte situatën analitike. Por, kjo zgjedhje u përgjigjej dhe kërkesave tepër personale të vetë Freud. Ai s’dëshironte që pacienti ta shihte në sy e as të vërente shprehjet e fytyrës së tij, të cilat do të influenconin në shprehjen e lirshme të mendimeve të tij. Por, megjithatë, Freud, s’besonte se ajo mënyrë e kryerjes së asaj analize ishte universale.” Për mua, kjo është e vetmja metodë që preferoj. Një mjek, i cili ka një personalitet të ndryshëm nga imi, është i shtrënguar ndofta të aplikoje e të adoptojë një mënyrë tjetër sjellje ndaj pacientit të tij” – shpjegonte ai. 

  HIPNOZA DHE TRANSFERIMI

Freud bënte vizita pesë ditë në javë dhe seancat vazhdonin 55 minuta. Përsa i përket pagesës, ai s’bënte kurrë pazar: çdo seance e lënë përgjysmë, paguhej e plotë. Ai shpresonte se kështu, sakrifica financiare do të qe një motiv më tepër për një progres më të shpejtë të analizës. Pacientet e kamur paguanin më tepër. Ishte në saje të tyre që Freud mund të kuronte ata që ishin të varfër. Sipas tij çdo mjek e kish për detyre të trajtonte një numër të caktuar pacientësh gratis. Një tjetër kërkesë për pacientet ishte që gjatë kurave, ata të mos kryenin marrëdhënie seksuale. Kjo jo për arsye morale, por në mënyrë që atë dëshirë, atë force dinamike, ata ta vendosnin në shërbim të analizës.
Në fillimet e këtij lloj kurimi, 

Freud i ndiqte
pacientet e tij, në periudha relativisht të shkurtra–gjashtë a shtatë muaj. Më 1908 ai çmon se një kurë mund të vazhdojë nga tetë muaj gjer në tre vjet. Koha e kurave zgjatet. Me 1932, Freud shpjegonte se “disa paciente janë aq shumë të vështirë sa që duhet të jenë në mbikëqyrjen e analizës psikike gjatë gjithë jetës. Pse kjo zgjatje e tillë trajtimi? Për të operuar sa më mirë, psikoanalisti ka nevoje për efektin e të papriturës. Sepse, sa më shumë që ai njihet me pacientin, aq më tepër misteri i tij ndalet e po ashtu, po aq shumë shfaqet rezistenca ndaj trajtimit “– shpjegonte ai. Por, ndërkohë, duke u përballuar me kura të tilla të pafund, Freud shtrëngohet të reflektojë për rezultatin e tyre. Ishte kjo arsyeja pse, ai u sugjeronte nxënësve të vet që të evitonin “terapinë” e tepruar – këmbënguljen për shërimin e pacienteve me çdo kusht. Kjo, nga që ajo mënyrë veprimi, i nxiste ata në mënyrë të pandërgjegjshme që të mbroheshin ndaj mjekut, për të ruajtur simptomat të cilat bënin pjesë në vetë qenien e tyre.




SULMET NDAJ FREUD
 

Qysh prej një shekulli, Freud dhe teoria e tij, ka pasur e ka kundërshtarë të rreptë. Nuk kaloi shumë kohë nga zbulimet e tij në fushën e psikanalizës dhe nuk ishin të paktë ata që e vunë në dyshim bazën e teorisë së tij, vetë ekzistencën e inkoshiencës në interpretimin e tij të ëndrrave. I sulmuar dhe i akuzuar nga shumë drejtime, vallë teoria e tij është drejt zhdukjes? Suksesi i “Libri i zi i psikanalizës” tregon se koha e ka rritur edhe më tej frymën anti–Freud. Por, megjithatë, teoritë e Freud vazhdojnë të pranohen për forcën e tyre të mendimit, për pistat e nisura e ende të pazbuluara si edhe shumë praktikave të tij të cilave vazhdohet tu referohet. Edhe në jetën e përditshme, ai është i pranishëm e teoria e tij studiohet nëpër shkolla. Cili vallë, s’ka kërkuar që ëndrrave të tij tu japë një shpjegim? Kush nuk ka përdorur fjalët “histerik” apo “tabu” ? Kush nuk ka dëgjuar dikë të shpërthejë me shprehjen: Ti nuk e paske kaluar mirë kompleksin tënd të Edipit ? I kritikuar, i agresuar, i keqtrajtuar, Freud, megjithatë, mbetet një fenomen i cili s’del kurrë jashtë “mode”... 

NJE FIGURE HISTORIKE


Duke venë në dukje rëndësinë e veçantë të rolit të inkoshiencës, duke zhvilluar teorinë e pulsioneve apo duke hartuar shkallët e ndryshimit dhe klasifikimit të neurozave, psikozave e perversioneve, Freud i dha njerëzimit një vështrim të ri mbi njeriun. Ai ju imponua historisë si një eksplorues i vërtete i shpirtit të tij. 



a sociologë mund ta kundërshtojnë këtë gjë, por ata s’mund të venë në dyshim vuajtjet e sfilitjet fizike, turbullimet e ndërgjegjes, sëmundjet mendore dhe rolin e mjekësisë psikosomatike.
Problemet për të cilat Freud përflitet është fakti që teoritë e tij s’mund as të hidhen poshtë, por as dhe të pranohen. Sepse, vetëm me anë të një mrekullie të shkencës, njeriu do të mund të hynte në labirintet e inkoshiencës. Në se shumë studiues bëjnë pyetje, hamendje, dyshojnë, disa herë me të drejtë; ata në punimet e tyre, megjithatë, marrin si bazë reflektimi pikërisht teorinë froidiane. Një gjë është pra e sigurtë ! Edhe në se psikanaliza si praktikë mjekësore, do të zhdukej, Freud do mbijetonte ...
 
Sepse, Freud i tregoi njeriut si të dalë nga injoranca, duke i dhenë atij mundësinë e takimit me vetveten. E kjo gjë do zgjasë, për sa kohë njeriu do ketë pyetje rreth vetes. Parë në këtë drejtim, psikanaliza ka një fat e vend të veçante në shoqëri. Ajo as mund të katalogohet, as të matet e ka të gjithë shanset që të jetojë po aq gjatë, sa kohë njerëzit do të kërkojnë të mësojnë të jetojnë më mirë me njeri-tjetrin e vetveten. Për Sophie de Mijolla-Mellor, psikoanaliste e themeluese e grupit të kërkimeve ndërvepruese të psikanalizës,” ajo që Freud i solli kulturës e kurave psikike nuk janë për tu hedhur poshtë. Ajo që është më interesante për to, është pyetja se kush është e ardhmja e tyre. Sepse, vepra e Freud është e pafund dhe e hapur. Ajo s’është dogmatike. Freud, ka lenë vazhdimisht shumë shtigje që të çojnë drejt rrugësh të pazbuluara, të cilat do flasin shumë po të kemi parasysh progresin e madh të biologjisë e shkencave të tjera”.

A ardhmja e Freud, siç profetizonte edhe ai vetë s’është iluzion, sepse prej tij mbetet akoma për të mësuar shumë. Tani për tani, s’është akoma e mundur që të hyhet në arkivat e tij që do hapen vetëm në vitin 2113 e ku, sipas tij shënimeve të tij, ai i pat riparë, thelluar, pasuruar e rinterpretuar teoritë e tij. Parë në këtë vështrim, bie fjala, është vazhduar të zhvillohet me tej teoria e tij e pulsioneve dhe kërkohet gjithmonë te kuptohen mekanizmat e trurit, bëhen përpjekje për të hyrë e deshifruar misterin e ëndrrave. Rezultatet e këtyre studimeve, padyshim do ta çojnë njerëzimin përtej kufijve të kohës dhe do të shkruhen në fushën e njohjes e dijes. Më tepër se kurrë ndonjëherë tjetër, ne sot po kërkojmë që të kuptojmë se si “funksionojmë”. Është kjo arsyeja, përtej debateve mbi të vërtetat e psikanalizës se, për njeriun e ardhmja s’mund të marrë formë, pa një kthim të veçantë mbi veprën e Freud – it ...

© Simbad

Published by Simbad - dans Personalitete
commenter cet article
14 novembre 2007 3 14 /11 /novembre /2007 14:44

                 Nga Vasil Qesari

 

 

                  MISTER SIGMUND,

 

                     DOKTOR FREUD ...  

 

 

 

 

     NJERIU FREUD

 

Gezuar ditelindjen, Doktor Freud !

Sikur te jetonit, sivjet ju do te ishit 150 vjeç. Me ç'emër do te duhet t'i u flasim sot, si t'i u quajmë ? Ka shume qe ju thërrasin "mjeshtër". Te tjerë nuk ngurojnë t'i u flasin thjesht me mbiemrin tuaj Freud. Por ka edhe një grup te vogël njerëzish qe s'hezitojnë t'i u quajnë "sharlatan". Këta janë pasuesit e atyre, te cilët qysh kur ishit gjalle ju trajtonin si "pornokrat". Por, megjithatë një gjë është e sakte. Qe ju, edhe pse i vdekur, vazhdoni te "turbulloni gjumin e njerëzve" kudo ne bote. Kjo ndodh, ne radhe te pare, nga qe ne nuk dimë kush e di se çfarë për ju. Ju, qe gardianet e memories kolektive ju kane kryqëzuar duke ju mbyllur ne arshiva gjer ne vitin 2113 ! Asgjë s'na ndriçon rreth vlerave tuaja te shumëfishta : neurologu qe ishte njëherësh edhe një shërues i shquar, dekriptuesi i seksualitetit njerëzor qe s'preku grua me dore gjer ne moshën 40 vjeç. Rebeli qe jetoi si një mikroborgjez. Deshifruesi i simptomave qe s'lejoi kurrë te interpretonin ato te tijat. Çifuti qe s'rreshti se quajturi veten ateist. Gjithë ajo çka na ka mbetur është praktika juaj terapeutike si edhe gjurma e përflakur e një revolucionari shpirtrash. Fakti qe ne s'jemi gjë tjetër veç kalores qe endemi pa busull, nga te na shpien kuajt - te udhëhequr e te nënshtruar ndaj disa forcave te brendshme. Ju vazhdoni te na përplasni, mëkatarë siç jemi, ne vuajtjet dhe emocionet tona. Ngushëllimi ynë i vetëm : fakti qe ju ishit i pari mes nesh qe vuajtët dhe luftuat ...

Gëzuar Ditëlindjen, Doktor Freud !

 

 

     JACOB FREUD - I ATI

 

 

Ne ketë fotografi, i dashur Sigmund, ju keni dale ne moshën 8 vjeç. Keni kapur dorën e baba Jacobit ( 1815 - 1896 ). Jeni djalë serioz e me vështrim kureshtar. Por, ka diçka qe s'shkon ne shikimin tuaj. Me sa duket, ti s'e ndjen veten dhe aq krenar për atin tënd. Pikerisht, pas dy vjetësh, ai ka për t'i u treguar një ngjarje. Ne rruge, dikush e pat agresuar, duke i shkulur kapelën nga koka e duke i bërtitur : Zbrit poshtë nga trotuari, çifut ! E ju, i shqetësuar, do ta pyesnit: Po ti, ç'bere ? Asgjë ! U ula për toke e mora kapelën ? - i rrëfeu i ati, Jacob. Pra, s'kish asgjë te pushtetshme ne natyrën e tij qe te mund te shtynte qe te shpikje Kompleksin e Edipit. Por, megjithatë, pikërisht ajo marrëdhënie dashurie zhgënjyese si dhe dëshira për te ngritur lart një baba te përulur, do te iu frymëzonin ne kërkimet tuaja shkencore. Ju ishit 40 vjeç kur ati juaj iku e vdekja e tij do te "revolucionarizonte" shpirtin tuaj. "Vdekja e babait është ngjarja me e rëndësishme, humbja me thërrese ne jetën e një njeriu" - do te shkruanit ju. Pas kësaj, ju do ta ndjenit veten te lire. Te lire te jetonit, te lire te shkruanit "Interpretimin e ëndrrave" dhe t'i hynit psikanalizës.

 

 

      AMALIA - E EMA

 

 

"Eshtë pikerisht ne marrëdhëniet mes nenës e djalit qe ne gjejmë shembujt me te pastër te një dashurie te pandryshueshme, e cila s'mbështetet kurrë mbi ndonjë lloj egoizmi". Cili psikolog do guxonte sot ta mbështeste ketë gjë ? Por, ju, Sigmund, s'e keni shkruar këtë fraze nga verbëria e dashurisë se nenës qe ju jepte bujarisht Amalia, kjo grua e cila jetoi gjer ne moshën 94 vjeç, për te pare se kush do behej "Sigi i saj i dashur" ( famën e te cilit ajo e kish parashikuar qe ne vogëli te tij ). Sigurisht, një dashuri e tille për nenën është e "rende" dhe ka "faturat" e saj për te paguar! Sepse, juve do t'i duhej ti bindeshit asaj ne çdo çast. E, ajo, ishte e plotfuqishme ne familje. Nuk harrohen, nder te tjerat, vizitat tuaja te rregullta qe duhej t'i bënit për çdo te diel, një ritual qe "ju kish nxire jetën". E ajo ndjenje bindje do t'i u shoqëronte gjithë jetën. Gjersa ajo vdiq. Ne varrimin e saj, ju nuk shkuar vete por dërguat aty vajzën e, pastaj, pohuat se kishit ndjere një fare "lehtësimi" prej ikjes se saj dhe se, paskesaj, ju ishit gati për te jetuar plotësisht për veten tuaj. Dhe ju atëherë ishit 75 vjeç !...

 

 

     MARTHA - GRUAJA

 

 

Ah, ju e donit shume gruan tuaj Martha ! ( 1861-1951).  Sidomos, se largu, ne ato katër vjet qe ishit te fejuar e qe dukej sikur s'do mbaronin kurrë. Gjate nëntë vjetësh martese, ju bëtë gjashte fëmijë. Pastaj, ne marrëdhëniet me te ju aplikuat kontraceptivin me efikas : ndenjen larg prej trupit te saj. Ju atëherë ishit 40 vjeç ! Ju qe zbuluat libidon, u larguat prej saj ?! Ju e tradhtuat gruan me te motrën Minna, e cila ishte gjithmonë e pranishme ne familjen tuaj, gjer ne vdekjen e saj me 1941. Thonë se ajo, natën, për te shkuar ne dhomën e saj, duhej te kalonte mes dhomes tuaj te gjumit. Sidoqoftë gjerat ishin te ndara qarte : Martha - nene, merrej me shtëpinë e fëmijët dhe Minna  - intelektuale, merrej me librat e pacientet tuaj. Ju ishit burri i përkryer i dy grave te ndryshme !

 

 

     ANNA - VAJZA

 

 

"Kjo është Antigona ime !"- thoshit ju për Annen. Ajo qe e fundit nder fëmijët tuaj, vajza e dashur e lindur pikërisht atëherë kur ju po përpunonit teoritë e para mbi psikanalizën (1896). Ju e përpunuat atë, qysh para se ajo te zinte vendin e teze Minna, si partnerja juaj intelektuale me e privilegjuar. Pas një shkolle për mësuese, ajo u be "analiste" me 1922 dhe i'u kushtua studimit te sëmundjeve mendore te fëmijëve. Me 1938, Anna u burgos per pak kohe e ju kuptuat se jeta po behej e padurueshme ne Gjermaninë naziste. Dhe thate: "Vërtet qe jam me fat ! Ata po djegin librat e mia, para se te me djegin dhe mua !". Anna do te jetonte gjer ne vitin 1982, pasi kish përvetësuar dhuntinë e memories suaj, duke punuar qe ju te bëheni prijës i paprekshëm. Ju u bëtë arsyeja e vetme e ekzistencës se saj, trashëgimia e saj e vetme. E ajo do te vdiste pa njohur dashuri, pa bere fëmijë. A s'kish dashur ajo valle te ishte vetvetja, e lire qe te zgjidhte ne jete ? Besoj se jo ! Hija e madhështisë suaj i pat mjaftuar.

 LOU, MARIE, SABINA ?

 

 

A s'janë vërtet te  hijeshme  grate qe formuan ne vite" gardën pretoriane" te psikonalistit tone te shquar ? E zjarrta Lou Andreas-Salomé e ëmbla Marie Bonaparte, rebelja Sabina. Ju ditët ta rrethonit veten me gra te shkëlqyera, intelektuale, pa lenë kurrë përshtypjen a dyshimin se ne ato përzgjedhje  kish preferenca seksuale apo raporte te tilla me ju. Ju qe pohonit ngado e hapur se s'kishit asnjë tërheqje te tille pas grave, qe s'kuptonit asgjë nga bota e tyre e qe ne fakt, studimet me te shumta i bëtë për to. Ah, gratë përreth jush ! Te shkëlqyera, te lira, te pavarura, te ndara nga burrat apo pa fëmijë. Por, ndërkohe, gratë "tuaja" shquheshin për pasione te mëdha, përfshirë edhe psikanalizën. Dhe me pas, shume pasues apo studiues te veprës suaj, nder te tjera s'munguan t'i u bëjnë homazhe, pikërisht për shkrimet qe ju u dedikuat pikërisht atyre grave.

 

 JUNG, FERENCZI - MIQTE

 

Miqësia juaj ka një "skenar" i cili përsëritet : ju njiheni me shoke, lidheni me ta me një pasion te çmendur intelektual, bëheni pothuajse vëllezër e pastaj zemëroheni, prisheni e ndaheni. Miqtë tuaj janë : Josef Breuer, Wilhelm Fliees, Carl Gustav Jung, Sandor Ferenczi, Otto Rank ... Letërkëmbimi juaj flet qarte për këtë. "Ne jetën time, ju e dini mire, gratë s'i kane zëvendësuar kurrë shokët e miqtë" - i shkruani ju Fliees. Por qejfmbetjet, inatet, dhimbjet, zemërimet tuaja ne çastet e ndarjeve prej tyre, kane qene aq te ashpra sa te krijojnë përshtypjen se e ndjenit veten te tradhtuar. Ishte e vërtete qe ju ishit tejet egzigjent ne besnikëri, sidomos ne çështje intelektuale. Veçanërisht ndaj atyre qe ne fillimet e teorisë suaj mbi psikanalizën, shkonin kundër objektivave tuaja. Ju ishit mashkulli dominues dhe ujqit e rinj ose duhej te përuleshin ose te largoheshin nga strofk

 

     DUHANI DHE KANCERI

 

Ju keni pire gjithmonë duhan ! Edhe pas vitit 1923, kur mjeket zbuluan se ju vuanit nga një kancer ne nofull. Edhe pas vuajtjeve te shumta, pas tridhjete e tre operacionesh, ju nuk hoqët dore nga cigaret tuaja te dashura. Me 1937, ju shkruanit: "Kush nuk vuan nga asnjë lloj neuroze s'ka nevoje për dehje e as për t'u trullosur?. Them se tek zëvendësimi i dehjes me ane te duhanit qëndron shpjegimi i këtij shpjegimi. Është e vërtete qe ju s'qetë i privuar ne planin e vuajtjeve fizike, përfshirë mizerjen ekonomike, mjedisin antisemit, varfërinë seksuale, rolin dominues te nenës suaj, nevojën për te qene i famshëm, pasionet tuaja mashkullore... Shkurt, ju keni qene ne gjendje po aq te keqe sa shumica prej nesh. Por, po te kishit bere një analize psikanalize te gjitha këtyre gjerave, ndofta do te ia kishit dale mbanë ndryshe. Por ju tymoset duhan ... gjer ne fund ! Sipas Max Schur, mjekut qe do t'i u qëndronte gjithmonë pranë, ju shkuat ne Angli për te vdekur atje "i lire". Ndërkohe, kanceri vazhdonte te ju torturonte qysh prej 15 vjetësh. Ju refuzonit te merrnit barna kundër dhimbjeve. Për librin i fundit qe po lexonit ne shtator te vitit 1939  e qe ishte romani i Balzakut "Le peau de chagrin", ju thatë: "Ky është libri qe me duhej: aty jepet një rruge shpëtimi - vdekja me ane të injeksionit". Max Schur, i cili ju pat premtuar t'ju ndihmonte, me 21 shtator 1939, ju a kujtoi këtë gjë. I tronditur e me duar te dridhura, ai përgatiti tri injeksione prej tre centigramësh morfine. Dy dite me pas, ne orën tre te mëngjesit, ju u shuat. Ishte zgjedhja juaj. Te vdisnit lirshëm !

Pikërisht, ndërkohe qe Europa po hynte ne lufte ...

   

 

 

 

                                                  ( Fundi i pjeses se pare )


Published by Simbad - dans Personalitete
commenter cet article
14 novembre 2007 3 14 /11 /novembre /2007 14:16

                                             LA DIVINE - HYJNORIA 

Nga Vasil QESARI

 
... Po të ish gjallë, legjendarja Greta Garbo, sivjet do të kish mbushur 100 vjeç. Njëzet e pesë vjet pas vdekjes, humbja e kësaj aktoreje mitike të kinemasë mbetet e veshur plot mister edhe pse, një cikël fotosh e letrash të pabotuara gjer tani, përpiqen të hedhin dritë mbi të e të zbulojnë para nesh gruan pas së cilës fshihej "La Divine" (Hyjnesha). Për Greta Garbo, kam pasur qysh prej rinisë sime të hereshme një adhurim të çuditshem, i cili përmbante brenda tij, mjaft kërshëri, mister e pse jo edhe fantazma. Kjo, jo vetëm për faktin se ajo qe një artiste e madhe e të gjithë kohëve, por edhe nga që "njohja" ime me të, kish ndodhur në rrethana të veçanta. Për herë të parë, disa foto të Greta Gargo-s i pata zbuluar në faqet e revistës "Minerva" e cila botohej në Tiranë gjatë fundit të viteve '30, nga gazetari i njohur Nebil Cika. I kam parë ato foto, në shtepinë e atij të cilit i jam referuar edhe herë të tjera. Pra, të mikut tim të vjeter, bukinsitit "Mendel". Në bibliotekën e tij, mund të gjëje shumë gazeta e revista të "paraçlirimit". Qenë të vjetra, të zverdhuara nga koha e mbanin erë myku por, megjithatë, ishin të ruajtura mirë. Shumë prej tyre, mbanin vulën ngjyrë të purpurte të Ibrahim Shytit - një prej atdhetarëve e bibliofilëve më të njohur në Vlorë - i cili kish qenë pronar i një librarie apo siç quhej atëhere:"kartoleri - papiteri"... 

Gjithë këto i kujtova këto ditë, teksa me ra në dorë libri në frengjisht "Garbo-Portraits d'une légende" (Garbo-portrete të një legjende) botuar nga shtëpia e njohur "Flammarion", ku janë mbledhur jo vetëm shumë foto të Greta Garbo-s por, po ashtu edhe letra e dokumente të pabotuara gjer më sot, marrë nga koleksioni privat i aktorës. Në ketë libër zenë vend edhe kujtimet intime të Scott Reisfield, nip i Garbo-s si edhe një esse shkruar nga Robert Dance, ekspert në studimet e kinemasë pa zë, të cilat i bëjnë jehonë pikërisht, personalitetit e jetës private të këtij stari të shquar botëror. Lindur më 18 shtator 1905 në Stokholm, Greta Garbo, si një yll i rrallë verbues, ndriçoi plot dritë qiellin e kinemasë botërore por, në moshën 36 vjeç ajo i dha fund, në mënyrë të papritur, karrierës së saj artistike. Arsyeja ndaj atij vendimi, ishte dështimi jo fort i besueshëm nga kritika, të rolit të saj në filmin "Gruaja me dy fytyra" ( La femme aux deux visages ), më 1941. Dhe ishte pikërisht në atë periudhë që ajo kish arritur edhe majat më të larta të lavdisë, me interpretimet e shkëlqyera në kryevepra të tilla filmike si "Mbretëresha Kristinë" (La reine Christine-1932) dhe "Le roman de Marguerite Gautier" (Romani i Margeritë Gotié - 1936) ndërkohë që, pas braktisjes së karrierës, ajo shprehu pa rreshtur një obsesion të vetëm, i cili e shtynte të shqiptonte parreshtur fjalët: "Ju lutem, dëshiroj të më lini vetëm e të qetë !". 

Tërhequr në vetmi të plotë, fshehur nga gjithë të afermit e miqtë, mbyllur në një banesë të panjohur pothuajse prej askujt ajo kaloi një jetë krejtësisht të izoluar, duke u shpëtuar kështu edhe "paparaceve" më të njohur. Vetëm pak fotografë të shquar botërisht munden t?i bëjnë disa foto, duke e bere kështu të pavdekshëm portretin e saj hyjnor. "Një fytyrë, një portret i tillë, ndodh të vije në kinema një herë në njëqind vjet" - thosh për të, kineasti dhe aventurieri i njohur suedez, Mauritz Stiller. Përtej fotove te pabotuara të cilat e bëjnë të pavdekshme ketë madhështi të artit të shtatë, libri i botuar nga "Flamarion", na jep kenaqesinë e rrallë të zbulojmë një Greta Garbo intime. Ndër të tjera, imazhe të cilat paraqesin vështrimin e ndrojtur të një vajze të njomë e cila, fillimisht, s'qe veçse shitëse e rëndomtë në një magazine të madhe në Stockholm. E, pastaj, debutimi në kinema, rolet e saj të para në filmat pa zë e ata që vijuan më pas, me pistën aq të shumëpritur sonore e, natyrisht, triumfi i saj madhështor. Kujtojme se G.Garbo ishte aktorja e parë në botë e cila u diktoi kushtet e saj, studiove më të shquara të kinemasë, duke kërcënuar në çdo rast mosrespektimi, ndërprerjen e kontrates dhe kthimin e saj në Suedi (ku ajo nuk xhiroi veç një film, fill pas nisjes lavdiplotë në Hollywood). 

Në se në këtë libër, zbulohet vetëm "veli i fshehtë" i rinisë së saj, kjo ndodh nga që shtëpia botuese "Flammarion" ka respektuar një tabu të vendosur qysh në të gjalle të artistes së shquar boterore. Pikërisht mosparaqitjen e asnjë portreti të saj, përgjatë viteve të pleqërisë, duke deshiruar kështu që të mos lerë kurrë, as më të voglin "kërcenim", i cili mund të thyente sado pak mitin e imazhit të saj madhështor. "Hyjnesha" Greta Garbo, vdiq më 15 prill 1990 në New York në moshën 84 vjeç, duke ja dale mbanë që ne ta ruajmë e ta respektojmë dhe pas vdekjes vullnetin e saj. Hiri i trupit te saj është vendosur ne varrezën Skogskyrkogarden në Stockholm.  

FILMOGRAPHIE 

1920 
Herr och fru Stockholm (littéralement: Monsieur et Madame Stockholm) de Ragnar Ring; (Greta Garbo dans un court film publicitaire) 
1921 
Konsum Stockholm Promo (Promotions des magasins Konsum Stockholm) de Ragnar Ring; (Greta Garbo dans un court film publicitaire) 
1921 
En Lyckoriddare (le chevalier du bonheur) de John W. Brunius Greta Garbo interprète une servante 
1922 
Kärlekens ögon (Les yeux de l'amour) de John W. Brunius; (rôle de figuration) 
1922 
Luffarpetter (Pierre le vagabond) de Erik A. Petschler.Greta Garbo interprète le rôle de Greta 
1924 
La Légende de Gösta Berling (Gösta Berlings Saga) de Mauritz Stiller. Une jeune comtesse italienne, Elizabeth Dohna 
1925 
La Rue sans joie (Die Freudlose Gasse) de G.W.Pabst. Greta Rumfort, la fille d'un fonctionnaire (Greta Garbo n'est pas mentionnée au générique) 
1926 
Le Torrent (Torrent) de Monta Bell, Leonora Moreno, jeune fermière, qui devient La Brunna , célèbre cantatrice 
1926 
La Tentatrice (The Temptress) de Fred Niblo Elena, une femme fatale du grand monde 
1926 
La Chair et le diable (Flesh and the Devil) de Clarence Brown Felicitas, une jeune veuve qui va épouser le meilleur ami de l'homme qu'elle aime, lequel a tué en duel son mari 
1927 
Anna Karénine (Love) d'Edmund Goulding. Anna Karenina, une jeune femme de l'aristocratie de Saint-Petersbourg, mariée, qui tombe amoureuse du comte Vronski 
1928 
Une femme divine (The Divine Woman) de Victor Sjöström (dont il ne reste plus qu'une seule bobine) Marianne, une jeune anglaise qui veut devenir actrice à Paris 
1928 
La Belle Ténébreuse (The Mysterious Lady) de Fred NibloTania Fedorova, une espionne russe 
1928 
Intrigues (A Woman of Affairs) de Clarence Brown Diana Merrick Furness, une femme de l'aristocratie anglaise qui épouse par dépit une homme qu'elle n'aime pas qui va se suicider 
1929
 Terre de volupté (Wild Orchids) de Sydney Franklin Lillie Sterling, une jeune et belle femme mariée à une homme bien plus agé qu'elle qui va être poursuivie par un séducteur sans scrupules 
1929 
Le Droit d'aimer (The Single Standard) de John Robertson Arden Stuart Hewlett, une femme de la bonne et conventionnelle société qui désire autre chose de la vie  
1929 
Le Baiser (The Kiss) de Jacques Feyder Irene Guarry, une femme mariée amoureuse d'une autre homme 
1930 
Anna Christie de Clarence Brown. Anna Christie, la fille d'un marin, désabusée par la vie, qui tombe amoureuse d'un marin 
1930 
Romance de Clarence Brown. Rita Cavallini, une chanteuse d'opéra dont est tombé amoureux un futur évèque 
1931 
L'Inspiratrice (Inspiration) de Clarence Brown,Yvonne Valbret, un mannequin parisien 
1931 
Anna Christie (Anna Christie) de Jacques Feyder. Anna Christie, la fille d'un marin, désabusée par la vie, qui tombe amoureuse d'un marin 
1931 
La Courtisane (Susanne Lenox, Her Rise and Fall) de Robert Leonard Susan Lenox, une orpheline qu'on veut forcer à épouser un homme qu'elle n'aime pas 
1931 
Mata Hari de George Fitzmaurice. Mata Hari, une espionne allemande pendant la première guerre mondiale qui use de ses charmes pour obtenir des renseignements 
1932 
Grand Hotel d'Edmund Goulding Grusinskaya, une danseuse qui va se laisser séduire par un voleur 




1932 
Comme tu me veux (As You Desire Me) de George Fitzmaurice Zara, une entraîneuse dans un cabaret, alcoolique 
1933 
La Reine Christine (Queen Christina) de Rouben Mamoulian. La reine Christine de Suède ainsi que son alter ego le comte Dulan, qui tombe amoureuse d'un autre homme que celui prévu par la couronne 
1934 
Le Voile des illusions (The Painted Veil) de Richard Boleslawski. Katrin Koerber Fane, qui épouse par solitude un associé de son père, délaissée lors de leur séjour en Chine et qui prend un amant 
1935 
Anna Karénine (Anna Karenina) de Clarence Brown. Anna Karenina, une jeune femme de l'aristocratie de Saint-Petersbourg, mariée, qui tombe amoureuse du comte Vronski 
1936 
Le Roman de Marguerite Gautier (Camille) de George Cukor. Marguerite Gautier, une courtisane parisienne qui renonce à épouser l'homme qu'elle aime, Armand Duval 
1937 
Marie Walewska (The Conquest) de Clarence Brown. Une comtesse polonaise, Marie Walewska, qui tombe amoureuse de Napoléon 
1939 
Ninotchka de Ernst Lubitsch. Nina Ivanovna Yakushova (Ninotchka), une haute fonctionnaire russe envoyée en mission à Paris. 
1941 
La Femme aux deux visages (Two Faced Woman) de George Cukor. Karin Borg Blake, une monitrice de ski mariée séduite par un New-Yorkais

Published by Simbad - dans Personalitete
commenter cet article